Der Seelenverkäufer

Dosłownie tłumacząc rzeczownik „der Seelenverkäufer” wyjdzie nam „sprzedawca dusz”; to słowo oznacza też handlarza niewolników (dziś stosowane jako określenie handlarza ludźmi), a w żeglarstwie – wywrotne czółno, chybotliwą łódź (statek), łajbę, pływającą trumnę. Wzięło się ono od określenia pierwszych kajaków, które były na tyle wywrotne, że „pomogły” utonąć wielu na nich pływającym osobom – wtedy zaczęto nazywać je „sprzedawcami dusz”.

Najpierw tekst oryginalny (w którym poprawione zostały literówki), a pod nim tłumaczenie na język polski.

Meine Erzählung hat nichts mit Peraterie [1] auf alten, brüchigen Schiffen zutun, nein, sie bezieht sich auf den Bau eines Segelbootes in Schloppe. Wie es dazu kam, wer es baute und welcher Skrupel überwunden wurde, darauf möchte ich jetzt eingehen.

Franz Elter und ich hielten uns eines Tages, so Mitte 1943, in der Nähe von Bauer Ölke [2], nahe dem Desselfließ, auf einem Platz auf, und betrachteten nachdenklich die abgestellten Fischerboote seines Vaters [3]. Sie lagen alle kieloben. Bei näherer Betrachtung und weiterem Nachdenken, wurde der Entschluß gefaßt, von einem dieser Boote ein Segelboot zu bauen. Das war aber ein leichtfertiger Gedanke, wie wir bald feststellen mußten. Erstens brauchten wir die Genehmigung von Frau Elter, Herr Elter war ja bei den Soldaten, dann fehlte das nötige Holz zur entsprechenden Veränderung des Bootes, und drittens hatten wir ja kaum eine Ahnung vom Segelbootbau. Nach entsprechender Überredung gab Frau Elter letztendlich nach. Mit der Holzbeschaffung hatte ich so meine eigenen Gedanken. In meiner Kinderzeit fuhr ich oft auf den Loren [4] beim Sägewerk Lenz [5]. Ich kannte mich also dort gut aus. So lag es nahe, daß ich die entsprechenden Bretter aussuchte und am Zaun deponierte. Sie mußten nur noch abgeholt werden.

Spät abends machten sich Franz und ich auf den Weg. Es ging den Sandberg bei Ölkes hoch, quer über den Sportplatz bis zum Bahndämm. Auf einem Sandweg eilten wir in Richtung Woldenberger Chaussee [6]. So langsam wurde es für uns Jungs abenteuerlich. Hoffentlich sind die Bretter noch da! Der Eisenbahnübergang wurde schnell überquert, und die Dunkelheit des Probsbruches [7] nahm uns schnell auf. Es ging allmählich bergab und unterhalb des Sägewerks bergauf. Die Stelle mit den deponierten Brettern hatten wir schnell gefunden. Als wir wieder über das Probsbruch eilten, beunruhigten uns die hellen Bretter, zumal auch noch der Mond hell schien [8]. Mit ausgerissenen Grasboden deckten wir schnell die Bretter ab. Es ging jedenfalls alles gut. Unter den Booten fanden die Bretter ein gutes Versteck.

Ja, und dann begann die „Werftarbeit“. Unsere Miniwerft befand sich also in der Nähe von Bauer Ölke unterhalb des bewaldeten Berghanges; der oben an den Sportplatz grenzt.

Die erste Arbeit bestand darin, das flach nach oben führende Heckteil abzusägen, und diesen mit den „besorgten“ Brettern zu begradigen. Teerstricke dichteten die senkrechtstehenden Bretter ab. Der Bugteil erhielt aus Brettern eine Spitze, ohne eine Veränderung am Boot vorzunehmen. Zum Schluß wurde ein dicker Vierkantbalken, den der Großvater von Franz uns überließ, unter den Bootsboden verschraubt. Und dann begann die mühsame Arbeit, alle Ritzen des Bootes mit Teerstricken wasserdicht zumachen.

Oft waren wir mit der Geduld am Ende und wollten aufgeben; aber der Gedanke, und die Vorstellung vom eigenen Segelboot beflügelte wieder unser Handeln.

Ja, und dann war es soweit, wir konnten das Boot zu Wasser lassen. Mit Holzrollen schoben wir es, unterhalb von Bauer Ölke, ins Desselfließ und stakten bis zu Elters Anlegestelle. Aber wir erlebten schnell eine große Enttäuschung. Das Wasser drang immer mehr in unseren Kahn ein, mit Mühe erreichten wir die Anlegestelle. Den schönen Traum vom eigenen Segelboot begannen wir aufzugeben. Waren nun alle Mühen nun vergebens? Mit hängenden Köpfen standen Franz und ich auf Elters Hof. Das sah Frau Elter, die auf uns zukam. Als sie unser Mißgeschick und unsere Sorgen hörte, sagte sie: „Jungs, laßt den Kahn 14 Tage bis drei Wochen vollgelaufen im Desselfließ stehen, danach ist er bestimmt wieder dicht“. Und so kam es auch, als wir nach dieser Zeit das Boot vom Wasser freimachten. Es war zu unserer großen Freude ganz dicht. Ein großer Stein fiel uns vom Herzen.

Mit großem Eifer ging es nun wieder an die Fortführung unserer Arbeit. Ich „besorgte“ erst einmal an einem Abend eine Ruderpinne, die ich „zufällig“ an einem Ruderboot auf dem Desselfließ sah. Der Rückweg führte aus Sicherheitsgründen nicht durch die Berliner Vorstadt [9], sondern oberhalb bei Bäcker Feistner [10], am Amtsgericht [11] und Sportplatz zu unserer ersten „Werft“, wo das gute Stück deponiert wurde. Der Einbau erfolgte danach sehr bald.

Unser Boot sollte natürlich auch eine Kajüte haben. Nach einiger Überlegung wußten wir auch, wo wir das nötige Holz uns „besorgen“ konnten. In einem großen Schuppen, auf einem großen freien Platz hinter der Konservenfabrik Geimike [12], befanden sich entsprechend lange Nut- und Federbretter. Einige davon eigneten sich vorzüglich zum Bau unserer Kajüte. Sie wurde immerhin solang, daß zwei Personen darin schlafen konnten. Mittels eines eingebauten Fahrradzahnrades konnte man von der Kajüte, mit Hilfe von dünnen Drahtseilen, das Ruder hinten zusätzlich steuern. Nach vorne hatte die Kajüte sogar ein schrägliegendes Fenster. Eine bewegliche dünne Eisenplatte, die am Bodenholzbalken befestigt wurde, erfüllte gut ihren Zweck als Schwert.

Ein Segelboot ohne Segel ist nun mal kein Segelboot. Es mußte also eine Segeltakelage gebaut werden – und das mit unseren dürftigen Segelkenntnissen!!

Also, wie Ihr schon bemerkt habt, waren wir im „Besorgen“ große Klasse. Nicht daß wir glaubten, kriminell zu sein. Wir waren heranwachsende Jung von 14-15 Jahren, hatten ein schmales Taschengeld, hochfliegende Träume und viel Durchsetzungsvermögen. Die Geschädigten mögen unsere Jugendstreiche nachsehen.

Meine Mutter, so hatte ich festgestellt, hatte eine Menge Bettlaken im Schrank liegen. Sie würde es schon nicht merken, wenn ich zwei davon für unsere Zwecke wegnehme. Es waren zwei große, selbstgewebte Bettlaken, wie ich mich noch erinnerte, von der Stabilität her gerade recht. Die Schwester Irmgard, von Werner Wellnitz, mußte nun nach unseren Anweisungen daraus das entsprechend große Segel nähen.

Jetzt wurde noch ein kräftiger Mast von Elters Grundstück ausgesucht und im Boot hinter der Kajüte befestigt. Zuvor wurde an der Spitze eine Rolle angebracht, mit deren Hilfe das Segel auf -und abgelassen werden konnte. Und da machte Franz beim Anblick des Bootes die skeptische Bemerkung: „Das wird vielleicht so ein »Seelen Verkäufer«“. Von da an hatte unser Segelboot auch seinen Namen.

Das Jahr 1943 ging vorbei und im Februar oder im März 1944 brannten wir darauf, endlich die Jungfernfahrt mit unserem Seelenverkäufer anzutreten. Alles war ja nun vollendet, die Fahrt konnte also beginnen. Es waren noch recht kalte Tage, als wir loslegten. Daher hatten wir einen besonders zweckmäßigen Einfall. Damit wir nicht so froren, stellten wir in den hinteren Teil des Bootes einen kleinen alten Bullerofen [13]. Als Rauchabzug diente ein passendes Regenabfallrohr. Gut geheizt ging es nun das Desselfließ talwärts. Wir fuhren eher auf einem Dampfboot, als auf einem Segelboot. Aber einige hundert Meter hinter der Schwindelbrücke [14], wo wir auch den Mast schräg stellen mußten, erlebten wir unser blaues Wunder. Ganz plötzlich fiel unser „Schornstein“ auseinander. Von der Hitze hatte sich das Regenabfallrohr aufgelöst [15]. Wir standen nun da, vom ätzenden Rauch umgeben. Wasser zum Löschen war ja genügend vorhanden; aber was machen wir mit dem störenden Bullerofen? Na ja, er wurde, wie man heute so schön sagt, entsorgt [16].

Nach diesem Mißgeschick setzten wir die Fahrt fort. In der Ferne sahen wir die Scheunen in der Karlstraße [17] und den Bahndamm. Unter dem Bogen der großen Eisenbahnbrücke [18] vernahmen wir das Echo unserer eintauchenden Ruder. Es dauerte schon eine ganze Weile, bis wir den Schloßberg passierten, um dann endlich den Keminsee zu erreichen. Mühsam mußten wir eine dünne Eisschicht durchbrechen, die sich am Ufer des Sees gebildet hatte.

Und dann konnten wir zum ersten Mal unser Segel setzen. Es war für uns ein Hochgefühl, als ein leichter Wind unser Segel aufblähte. Zuvor wurde das Schwert abgeklappt und mit Hilfe von dünnen Drahtseilen (Antennendraht) arretiert. Wir nahmen schnell Fahrt auf und stellten bald fest, wie gut sich unser Boot führen ließ. Das Halsen und Wenden hatten wir schnell gelernt, hatte ich mich doch in einem Buch darüber zuvor sachkundig gemacht. Viele Stunden kreuzten wir nun über den Keminsee, um gegen Abend das Boot im dichten Schilfufer zu versteken. Vorsichtshalber legten wir das Segel unter einen dichten Strauch.

Müde, aber sehr glücklich, traten wir dann unseren Heimweg an. Unseren darauf folgenden Segelturn machten wir dann auf dem Salmer See. Zuvor fuhren wir das Desselfließ, welches beide Seen miteinander verbindet, vom Keminsee abwärts. Die Windverhältnisse waren wieder sehr gut, und wir erfreuten uns bei zunehmender Fahrt an dem Rauschen des Wassers an der Bugspitze. Zügig kreuzten wir auf die Insel zu, die sich auf dem See befand. Jahreszeitbedingt machte sie leider auf uns einen trostlosen Eindruck. Nur einige Wasservögel flogen erschrocken davon. Das herrliche Segelerlebnis hatten wir nicht wiederholt, zumal das Staken auf dem Desselfließ gegen die Fließrichtung auf dem Wege zum Keminsee doch sehr beschwerlich war. So segelten wir nur auf diesem See.

Das Frühjahr 1944 ging vorbei und Pfingsten stand vor der Tür. Da die Tage immer wärmer wurden, beschlossen Franz und ich, am Pfingstsamstag und Sonntag [19] wieder auf dem Keminsee zu segeln und auf dem Boot in der Kajüte zu nächtigen. Es wurde eine ungewohnte Nacht auf dem schwankenden Boot, das wir am schilfbewachsenen Ufer befestigten. Wir lauschten dem Gequake der Frösche und den vielfältigen Lauten der Seevögel [20]. Es war richtig romantisch, bis wir einschliefen. Schon sehr früh waren wir mit dem Seelenverkäufer auf dem See. Gegen Mittag, oder war es auch danach, hörten wir über uns am Himmel laute Motorengeräusche, die immer näher kamen. Wir befanden uns mitten auf dem See und blickten neugierig zum Himmel. In nicht allzugroßer Höhe sahen wir ein einmotoriges Flugzeug, das genau auf uns zukam, und uns mit sehr großer Geschwindigkeit überflog. „Das ist ja ein Tommy“ [21], rief Franz ganz aufgeregt. Deutlich sahen wir die Hoheitszeichen auf den Flügeln. Verängstigt und voller Schrecken sprangen wir über Bord und zogen schwimmend, so schnell wir konnten, das Boot mit aufgezogenen Segel ans Ufer. Das Segel vergnügen war uns an diesem Tag abrupt vergangen. Bei einer Unterhaltung, viele Jahrzehnt danach, war Franz der Meinung, daß wir von dem Flugzeug sogar beschossen wurden. Soweit reichte mein Gedächtnis leider nicht mehr.

Wie ich mich erinnere, war das auch unsere letzte Fahrt mit dem Seelenverkäufer. Wenige Wochen danach beendete der Schippeinsatz in Stabitz unsere Jugendfreuden, und die Flucht und Vertreibung im Januar 1945 war auch das plötzliche Ende unserer doch so schönen und sorglosen Kinder- und Jugendzeit in unserem so liebgewonnenen Städtchen am schönen Desselfließ.

Wenngleich ich weit, weit weg von meiner lieben Heimat verschlagen wurde, so kehrten meine Gedanken sehr oft dorthin zurück, und gedachten genau so oft der schönen und erlebnisreichen Zeit mit unserem „Seelenverkäufer“.

Georg Gruber

Poniższe tłumaczenie zostało opatrzone naszymi przypisami, niektóre nasze wtręty zostały umieszczone bezpośrednio w tekście w nawiasach kwadratowych; nawias kwadratowy, a w nim wyraz w cudzysłowie, to przytoczenie słowa użytego w oryginale.

Sprzedawca Dusz

Moja historia nie ma nic wspólnego z piraterią [1] na starych, kruchych statkach, a odnosi się do budowy żaglówki w Człopie. Jak do tego doszło, kto ją zbudował i jakie skrupuły zostały pokonane, do tego teraz chciałbym przejść.

Pewnego dnia, jakoś w połowie 1943 roku, Franz Elter i ja zatrzymaliśmy się opodal Cieszynki [„Desselfließ”], w pobliżu gospodarstwa Ölke’go [2], i w zamyśleniu patrzyliśmy na wyciągnięte [na brzeg] łodzie rybackie jego ojca [3]. Wszystkie leżały dnem do góry. Po bliższych oględzinach i dalszych przemyśleniach, została podjęta decyzja o zbudowaniu żaglówki na bazie jednej z tych łodzi. Był to jednak niepoważny pomysł, z czego szybko zdaliśmy sobie sprawę. Po pierwsze, potrzebowaliśmy pozwolenia od pani Elter, ponieważ pan Elter był w wojsku; po drugie, nie mieliśmy drewna potrzebnego do przebudowy łodzi; a po trzecie, prawie nic nie wiedzieliśmy o budowaniu żaglówek. Po odpowiednich namowach pani Elter w końcu się zgodziła. Na temat pozyskania drewna miałem własne przemyślenia. W czasach dzieciństwa często jeździłem na platformie [4] do tartaku Lenza [5]. Wiedziałem więc, jak się tam poruszać. Było więc oczywiste, że ja wyszukam odpowiednie deski i złożę je przy ogrodzeniu. Trzeba je było tylko [stamtąd] wydostać.

Franz i ja wyruszyliśmy późnym wieczorem. Weszliśmy na piaszczyste wzgórze w pobliżu Ölke’go, przez boisko sportowe do nasypu [w tym miejscu raczej toru] kolejowego. Podążyliśmy piaszczystą ścieżką w kierunku Woldenberger Chaussee [6]. Dla nas, chłopców, zaczynała się przygoda. Oby deski wciąż tam były! Szybko przekroczyliśmy przejazd kolejowy, a ciemność Probsbruch [7] szybko nas pochłonęła. Stopniowo schodziliśmy w dół, a poniżej [po minięciu] tartaku pod górę. Szybko znaleźliśmy miejsce z odłożonymi deskami. Gdy spieszyliśmy z powrotem przez Probsbruch, zaniepokoiły nas jasne deski, zwłaszcza że księżyc również świecił jasno [8]. Szybko okryliśmy deski zerwaną trawą. W każdym razie wszystko poszło dobrze. Deski znalazły dobrą kryjówkę pod łodziami.

Tak, a potem zaczęły się „prace stoczniowe”. Nasza ministocznia znajdowała się w pobliżu [posesji] rolnika Ölke, u stóp zalesionego wzgórza graniczącego z boiskiem sportowym.

Pierwsza praca polegała na odpiłowaniu płaskiej, skierowanej w górę, części rufowej i wyrównaniu jej za pomocą „zdobytych” desek. Smołowane sznury uszczelniły pionowe deski. Część dziobowa otrzymała wierzch z desek, bez dokonywania jakichkolwiek zmian w łodzi. Na koniec pod dno łodzi przykręcono grubą kwadratową belkę, którą podarował nam dziadek Franza. Potem zaczęło się żmudne utykanie smołowanymi powrozami wszystkich szczelin w łodzi.

Często byliśmy u kresu sił i chcieliśmy się poddać, ale myśl i wyobrażenie posiadania własnej żaglówki znów nas pobudzały do działania.

Tak, a potem przyszedł czas, że mogliśmy zwodować łódź. Używając drewnianych wałków, zepchnęliśmy ją do Cieszynki poniżej [posesji] Ölke’go i odpychając się żerdziami, skierowaliśmy się w niej do przystani Elterów. Ale szybko się rozczarowaliśmy. Wody w łodzi wciąż przybierało, a my z trudem dopływaliśmy do pomostu. Zaczęliśmy rezygnować z pięknego marzenia o posiadaniu własnej żaglówki. Czy wszystkie nasze wysiłki poszły na marne? Franz i ja staliśmy ze spuszczonymi głowami na podwórzu Elterów. Zobaczyła to pani Elter, gdy do nas podeszła. Kiedy usłyszała o naszym niepowodzeniu i naszych troskach, powiedziała: „Chłopcy, zostawcie łódź zanurzoną w Cieszynce na dwa do trzech tygodni, potem na pewno znów będzie szczelna”. I tak właśnie się stało, gdy po tym czasie wyciągnęliśmy łódź z wody. Ku naszej wielkiej radości, w ogóle nie przeciekała. Ogromny ciężar spadł nam z serca.

Z wielkim zapałem wróciliśmy do pracy. Najpierw pewnego wieczoru „zdobyłem” rumpel, który „przypadkiem” zobaczyłem na łodzi wiosłowej na Cieszynce. Ze względów bezpieczeństwa droga powrotna nie prowadziła przez Berlińskie Przedmieście [9], ale powyżej przez piekarnię Feistnera [10], sąd obwodowy [11] i boisko sportowe do naszej pierwszej „stoczni”, gdzie ten okaz został schowany. Wkrótce potem został zamontowany.

Nasza łódź oczywiście powinna mieć też kabinę. Po namyśle wiedzieliśmy już, gdzie możemy „zdobyć” potrzebne drewno. W wielkiej szopie, na dużym placu za fabryką konserw Geimike’go [12], znajdowały się odpowiednio długie deski łączone na pióro i wpust. Niektóre z nich idealnie nadawały się do budowy naszej kajuty. Była wystarczająco długa, aby mogły w niej spać dwie osoby. Dzięki wbudowanej zębatce z roweru, ster można było dodatkowo obsługiwać z kabiny przy pomocy cienkich linek. Kabina z przodu miała nawet pochyłe okno. Ruchoma, cienka płyta żelazna przymocowana do drewnianej belki pod dnem [łodzi] służyła jako miecz.

Żaglówka bez żagli nie jest żaglówką. Trzeba było więc zadbać o takielunek – i to z naszą skromną wiedzą o żeglarstwie!

Jak już zauważyliście, byliśmy świetni w „organizowaniu”. Nie żebyśmy uważali się za przestępców. Byliśmy dorastającymi chłopcami w wieku 14-15 lat, mieliśmy niewielkie kieszonkowe, wielkie marzenia i dużo przebojowości. Niech pokrzywdzeni wybaczą nasze młodzieńcze wybryki.

Jak stwierdziłem, moja mama miała w szafie dużo prześcieradeł. Nie zauważyłaby, gdybym zabrał dwa z nich na nasze potrzeby. Były to dwa duże, samodzielnie utkane prześcieradła, jak jeszcze sobie przypominam, w sam raz pod względem stabilności [wytrzymałości?]. Siostra Wernera Wellnitza, Irmgard, musiała tylko uszyć, zgodnie z naszymi instrukcjami, odpowiednio duży żagiel.

Następnie wyszukanie solidnego masztu na działce Eltera i zamocowanie go na łodzi za kabiną. Wcześniej na jego szczycie przymocowano rolkę, aby przy jej pomocy można było podnosić i opuszczać żagiel. Spoglądając na łódź, Franz sceptycznie zauważył: „Może to będzie taki »sprzedawca dusz«”. Od tego momentu nasza żaglówka miała również swoją nazwę.

Rok 1943 minął, a w lutym lub marcu 1944 roku z niecierpliwością czekaliśmy, aby w końcu wyruszyć w dziewiczy rejs naszym Sprzedawcą Dusz. Wszystko było już gotowe, więc mógł się rozpocząć. Kiedy wyruszaliśmy, dnie były jeszcze dość zimne. Wpadliśmy więc na wyjątkowo praktyczny pomysł. Aby nie zamarznąć, umieściliśmy z tyłu łodzi mały, stary piecyk typu koza [13]. Za przewód kominowy posłużyła pasująca rynnowa rura spustowa. Dobrze ogrzani, posuwaliśmy się teraz z prądem Cieszynki. Podróżowaliśmy raczej parowcem niż żaglówką. Ale kilkaset metrów za „Mostem Przemytników” [„Schwindelbrücke”] [14], gdzie również musieliśmy pochylić maszt, zdumieliśmy się. Zupełnie nieoczekiwanie nasz „komin” rozpadł się. Rura spustowa stopiła się od gorąca [15]. Teraz staliśmy tam, otoczeni gryzącym dymem. Wody do ugaszenia [paleniska] było wystarczająco dużo, ale co zrobić z przeszkadzającym piecem? Cóż, jak to się dziś ładnie mówi, został zutylizowany [16].

Po tym niepowodzeniu, kontynuowaliśmy naszą podróż. W oddali widzieliśmy stodoły przy Karlstraße [17] i nasyp kolejowy. Pod łukiem „Dużego Mostu Kolejowego” [18] słyszeliśmy echo naszych zanurzających się wioseł. Sporo czasu zajęło nam minięcie Grodziska [„Schloßberg”], zanim w końcu dotarliśmy do jeziora Kamień [„Keminsee”]. Musieliśmy przebić się przez cienką warstwę lodu, która utworzyła się przy brzegu jeziora.

Wtedy po raz pierwszy mogliśmy podnieść żagiel. To było dla nas wspaniałe uczucie, gdy lekki wiatr go wzdął. Wcześniej miecz został złożony i zablokowany za pomocą cienkich linek stalowych (przewód antenowy). Szybko nabraliśmy prędkości i wkrótce zdaliśmy sobie sprawę, jak dobrze można sterować naszą łodzią. Wkrótce nauczyliśmy się zwrotów i halsowania, bo wcześniej przeczytałem o tym w fachowej książce. Przez wiele godzin krążyliśmy po jeziorze Kamień, by pod wieczór ukryć łódź w gęstych trzcinach. Na wszelki wypadek położyliśmy żagiel pod gęstym krzakiem.

Zmęczeni, ale bardzo szczęśliwi, udaliśmy się w drogę powrotną do domu. Nasz następny rejs odbył się na jeziorze Załom [„Salmer See”]. Wcześniej popłynęliśmy z jeziora Kamień z prądem Cieszynki, która łączy ze sobą oba jeziora. Warunki atmosferyczne ponownie były bardzo dobre i gdy wzrastała prędkość, cieszyliśmy się szumem wody na dziobie. Sprawnie popłynęliśmy w kierunku wyspy znajdującej się na jeziorze. Niestety, ze względu na porę roku, zrobiła ona na nas wrażenie opustoszałej. Tylko pojedyncze ptaki wodne odleciały w popłochu. Nie powtórzyliśmy już tej wspaniałej przygody żeglarskiej, szczególnie, że już powrót Cieszynką pod prąd na jezioro Kamień przy użyciu żerdzi był bardzo ciężki. Żeglowaliśmy więc tylko po tym jeziorze.

Wiosna 1944 roku dobiegała końca, a Zielone Świątki były za pasem. Ponieważ dni stawały się coraz cieplejsze, Franz i ja postanowiliśmy ponownie pożeglować po jeziorze Kamień z soboty na niedzielę w Zielone Świątki [19], i przenocować na łodzi w kabinie. To była niezwykła noc na kołyszącej się łodzi, którą przycumowaliśmy do porośniętego trzciną brzegu. Słuchaliśmy rechotu żab i różnych odgłosów ptaków wodnych [20]. Było naprawdę romantycznie, dopóki nie zasnęliśmy. Już bardzo wcześnie byliśmy ze Sprzedawcą Dusz na jeziorze. Około południa, a może później, usłyszeliśmy na niebie nad nami głośne odgłosy silnika, przybliżające się coraz bardziej. Byliśmy na środku jeziora i z zaciekawieniem patrzyliśmy w niebo. Niezbyt wysoko zobaczyliśmy jednosilnikowy samolot kierujący się prosto na nas i przelatujący nad nami z dużą prędkością. „To przecież anglik” [21], krzyknął podekscytowany Franz. Wyraźnie widzieliśmy znaki na skrzydłach. Przerażeni i pełni strachu wyskoczyliśmy za burtę i płynąc tak szybko, jak tylko mogliśmy, przyciągnęliśmy do brzegu łódź z podniesionym żaglem. Tego dnia jakoś straciliśmy przyjemność z żeglowania. W rozmowie wiele dekad później, Franz był zdania, że zostaliśmy nawet ostrzelani przez samolot. Niestety, moja pamięć nie sięgała tak daleko.

Jak sobie przypominam, był to również nasz ostatni rejs na Sprzedawcy Dusz. Kilka tygodni później nasze młodzieńcze radości zakończyło kopanie umocnień, gdy zostaliśmy wysłani do Zdbic [„Stabitz”], a ucieczka i wypędzenie w styczniu 1945 roku były również nagłym końcem naszego pięknego i beztroskiego dzieciństwa i młodości w naszym tak ukochanym miasteczku nad piękną Cieszynką.

Chociaż zostałem wywieziony daleko od mojej ukochanej ojczyzny, moje myśli często tam wracały i równie często wspominałem piękny i pełen wrażeń czas spędzony z naszym Sprzedawcą Dusz.

Georg Gruber

[1] Piractwem; w oryginalnym tekście autor użył słowa „Peraterie”, które miałoby raczej brzmieć „Piraterie”, co tłumaczy się jako „piractwo” (choć niewykluczone, że słowo „Peraterie” istnieje w języku niemieckim, ale nie pojawia się zbyt często w słownikach niemiecko-polskich).

[2] Na planie Człopy Bernharda Seidego nazwisko to zapisane jest jako „Öhlke” (wymowa obu wersji brzmi tak samo); dziś to okolice posesji przy ulicy Stefana Żeromskiego 9.

[3] Wspomniany plan B. Seidego pokazuje, że w tym czasie po północnej stronie ulicy S. Żeromskiego (wtedy Gartenstrasse) znajdowały się posesje Paula (numer 4) i Augusta (numer 8) Elterów.

[4] W oryginale „auf den Loren” – tu chodzi raczej o wóz konny do przewozu drewna (ostatecznie ciężarówkę), niż o kolejowy wagon-platformę (lora).

[5] Poprzednik powojennego tartaku przy ulicy Zwycięstwa Wojska Polskiego 27 – dziś mieści się tam przedsiębiorstwo Kador.

[6] Obecnie to ulica Zwycięstwa Wojska Polskiego.

[7] Na planie B. Seidego nazwa ta brzmi „Probstbruch” – chodzi o obniżenie terenu (parów) rozpoczynające się od skrzyżowania dzisiejszych ulic Kolejowej i Zwycięstwa Wojska Polskiego.

[8] Na złodzieju czapka gore, ale akurat w tym przypadku to jasne deski oświetlone światłem księżyca wyraźnie odcinały się od ciemności otaczających obu „zdobywców”.

[9] Dziś ulica Młyńska – odcinek od ulicy Stanisława Moniuszki.

[10] Dziś ulica Stanisława Moniuszki 1.

[11] Dziś siedziba Urzędu Miasta i Gminy Człopa.

[12] Mieściła się na posesji, która dziś w przybliżeniu ma adres Wincentego Witosa 4a.

[13] W oryginalnym tekście użyto określenia „Bullerofen”, co dosłownie można przetłumaczyć jako „piec butelkowy” (choć może to być również potoczna nazwa takich pieców, zaczerpnięta od nazwy ich wytwórcy).

[14] Więcej o nim na stronie Lokalne nazwy miejsc w Człopie i najbliższej okolicy.

[15] W tekście oryginalnym użyto czasownika „sich aufgelöst”, który oznacza między innymi „rozpuścić się, rozpaść się, rozłożyć się” – aby uniknąć powtórzenia lub dziwnej konstrukcji językowej, zdecydowałem się wstawić w to miejsce czasownik „stopić się”.

[16] Dla zachowania komizmu tego zdania, zdecydowałem się odstąpić od użycia w tłumaczeniu podstawowego znaczenia czasownika „entsorgen”, czyli „usuwać, oczyszczać”.

[17] Obecnie to ulica Wiejska.

[18] Określenie wzięte w cudzysłów, ponieważ niemieccy mieszkańcy Człopy most kolejowy nad Cieszynką określali nazwą własną „die große Eisenbahnbrücke”.

[19] W roku 1944 Zielone Świątki wypadły 28 maja, więc wydarzenia te rozegrały się w dniach 27-28 maja 1944 roku.

[20] Rzeczownik „der Seevogel” użyty w oryginalnym tekście, tłumaczony jest przede wszystkim jako „ptak morski”, tu zdecydowałem się pogodzić morze z jeziorem („die See” i „der See”) i użyłem określenia „ptaki wodne”.

[21] W oryginalnym tekście użyto słowa „der Tommy”, będącego niemieckim pospolitym określeniem żołnierzy angielskich.

Informacje do artykułu zaczerpnięto z:

Materiałów przekazanych do nieistniejącego już Polsko-Niemieckiego Centrum Kultury i Sportu w Człopie przez byłego mieszkańca Człopy, Helmuta Rumpa (w tym post na profilu PNCKiS na Facebooku – kliknij, aby przejść).

Uzupełnij, skomentuj, wskaż błędną informację

Przejdź na profil strony na Facebooku