Zacznijmy od współczesności. W obowiązującym statucie Gminy Człopa wygląd herbu opisano następująco:
Herbem Gminy jest herb miasta Człopa przedstawiający na tarczy o polu czerwonym trzy srebrne gwiazdy, złotą koronę u góry i srebrny półksiężyc u dołu.
Mój znajomy, biegły w zagadnieniach heraldycznych, poproszony przeze mnie o opisanie człopskiego herbu z marszu, bez wertowania literatury, przedstawił to tak:
W polu czerwonym pod złotą koroną otwartą o trzech fleuronach i dwóch perłach, srebrny półksiężyc, nad którym trzy takowe gwiazdy sześciopromienne 2:1.
Zaś definicja w Wikipedii brzmi:
Herb przedstawia na tarczy typu hiszpańskiego o polu czerwonym trzy srebrne sześcioramienne gwiazdy, złotą koronę nad nimi oraz srebrny półksiężyc u dołu.
Józef Szymański w swojej pracy „Nauki pomocnicze historii” podaje, że herby miejskie zaczęły pojawiać się na terenie Polski pod koniec XIV wieku i zwykle powiązane były z, funkcjonującą już wcześniej, pieczęcią miejską – symbolem władzy samorządu miejskiego. Na pieczęci mógł znaleźć się, między innymi: wizerunek świętego – patrona miasta, atrybuty miejskości jakimi były mury obronne lub ich elementy czy herb właściciela miasta. I zwykle to samo przedstawienie trafiało na herb miejski. W przypadku miast prywatnych każdorazowa zmiana jego właściciela mogła powodować również zmianę herbu miejskiego.
W literaturze badacze prezentują tylko jeden wzór pieczęci miejskiej Człopy, będącej dla nich punktem wyjścia dla przedstawienia herbu miasta. Zacznijmy od najstarszego znanego mi opisu, zamieszczonego w jednym z tomów serii wydawniczej znanej jako „Nowy Siebmacher”:
Schloppe, Stadt des Königr[eich] Preussen, Provinz Westpreussen, Regier[ungs]-Bezirk Marienwerder.
[Karl Gautsch, Ludwig Clericus] J. Siebmacher’s großes und allgemeines Wappenbuch…, tom 1, część 4, tom 2 Städtewappen, strona 172, Norymberga 1885, strona 172
Auf einem mit der Jahrzahl 1601 bezeichneten Siegelstempel erblickt man im obern Theile eine Krone, darunter drei, einen Halbkreis bildende, sechsstrahlige Sterne und darunter einen mit der Sichel nach oben gewendeten Halbmond. Farben und Bedeutung sind unbekannt.
Tłumaczenie na język polski:
Człopa, miasto w Królestwie Prus, prowincja Prusy Zachodnie, powiat Kwidzyn.
Na pieczęci z datą roczną 1601 widnieje w górnej części korona, poniżej trzy, tworzące półkole, sześciopromienne gwiazdy i poniżej sierp zwróconego ku górze półksiężyca. Kolory i znaczenie są nieznane.
Z kolei niemiecki heraldyk Otto Hupp opisał ją następująco:
Schloppe, Stadt. In Schwarz eine goldene Krone über einem steigenden gebildeten (d[as] h[eißt] mit Gesicht versehenen) silbernen Halbmonde, in dessen Höhlung drei (2•1) silberne Sterne schweben.
Otto Hupp, Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer…, tom 1, zeszyt 1, Frankfurt nad Menem 1896, strona 25
Der Ort erhielt erst 1601 Stadtrechte; das demnach älteste: „• SIGILLVM • OPPIDI • SLOPPA • ANNO • 1601“ (28 mm) zeigt, wie auch alle späteren Siegel, über dem Schilde die Initialen A•F•S• (Bedeutung?)
Tłumaczenie na język polski:
Człopa. Miasto. W czarnym [polu] złota korona ponad rosnącym [powiększającym się] wyobrażonym (to znaczy z widoczną twarzą) srebrnym półksiężycem, w którego zagłębieniu unoszą się trzy (2•1) srebrne gwiazdy.
Miejscowość otrzymała prawa miejskie dopiero w 1601 roku; dlatego najstarsza [pieczęć]: „• SIGILLVM • OPPIDI • SLOPPA • ANNO • 1601” [PIECZĘĆ MIASTA CZŁOPA ROKU 1601] (28 milimetrów [średnicy]) ukazuje, podobnie jak wszystkie późniejsze pieczęcie, nad tarczą inicjały A•F•S• (znaczenie?)
W swojej przedwojennej pracy heraldyk i numizmatyk Marian Gumowski o człopskim herbie napisał tak (pisownia uwspółcześniona, poprawione literówki z oryginału, rozwinięte skróty):
CZŁOPA
Marian Gumowski, Pieczęcie i herby miast pomorskich, Toruń 1939, strony 28-29
miasto w powiecie wałeckim, założone dopiero w 1601 roku, posiada z tegoż roku pochodzący herb i pieczęć, która wyobraża ozdobną tarczę, a w niej półksiężyc z trzema gwiazdami, nad którymi korona. Ponad tarczą znajdujemy litery FAS, a w otoku napis: SIGILLVM • OPPIDI • SLOPPA • ANNO • 1601 (30 milimetrów). Pieczęć taką znaleźliśmy wyciśniętą na szeregu dokumentów z lat 1747 do 1806 roku, co razem z datą w otoku świadczy, że była przeszło 200 lat w użytku. Niezrozumiałe są tylko litery AFS albo raczej FAS, które mogą się tłumaczyć jako Fridericus (?) Advocatus Sloppensis. Litery te powtarzają się zresztą i na późniejszej pieczęci z XIX wieku, mimo że już dawno straciły swoje znaczenie. Barwy tego herbu nie są znane i Siebmacher nie daje ich zupełnie. Hupp proponuje złotą koronę, białe gwiazdy i biały księżyc na czarnym tle. Szło mu widocznie o zaznaczenie kolorów pruskich. Tymczasem miasto powstało w polskich czasach i dlatego właściwsze będą kolory: złota korona, biały księżyc i gwiazdy na tle czerwonym.
Natomiast szczeciński historyk, Tadeusz Białecki, o herbie naszego miasta pisał:
Pierwszy wizerunek herbu na pieczęci miejskiej pojawił się dopiero w 1601 roku. Wyobraża on koronę, półksiężyc i trzy gwiazdy. Średniowieczne pieczęcie nie zachowały się. Być może herb ten wiąże się z potwierdzeniem przywilejów miejskich przez Zygmunta Augusta. Współczesny herb miasta przedstawia na niebieskim tle (jest też wersja czerwonego lub czarnego tła) złotą koronę, trzy srebrne (białe) gwiazdy i srebrny półksiężyc (również ze srebrną, od dołu pozłacaną twarzą).
Tadeusz Białecki, Herby miast Pomorza Zachodniego, Szczecin 1991, strona 36
I już ostatni cytat, z części katalogowej pracy współczesnego nam badacza z zakresu heraldyki, Marka Adamczewskiego (rozwinięte skróty, pominięto pełne zapisy bibliograficzne):
Człopa
Marek Adamczewski, Heraldyka miast wielkopolskich do końca XVIII wieku, Warszawa 2000, strony 326-327
B. 104, pieczęć miejska (rycina numer 12)
Chronologia: (1601) 1747-1806; Oryginał: Archiwum Państwowe w Poznaniu, [zespół] Poznań cechy, sygnatura 379, karta 5; Archiwum Państwowe w Toruniu, [zespół] Katalog III, sygnatura 5928; Legenda: SIGILLVM OPPIDI SLOPPA ANNO 160[1] | [F(RIDERICVS)] [A(DVOATUS] S(LOPPENSIS); Opis: W polu pieczęci hiszpańska tarcza herbowa w kartuszu. W tarczy od głowicy ku podstawie: korona o trzech sterczynach, trzy sześciopromienne gwiazdy (2, 1) i w podstawie sierp księżyca z rysami ludzkiej twarzy, barkiem w dół. Nad górną krawędzią tarczy litery, z których jedynie ostatnia S pozostaje czytelna;
Wymiary: 30 mm; Literatura: O. Hupp (…); M. Gumowski (…). Uwagi: Odczyt liter w polu pieczęci w brzmieniu zaproponowanym przez M. Gumowskiego FAS, w brzmieniu proponowanym przez O. Huppa – AFS.
1. „Nowy Siebmacher”;
2. Otto Hupp;
3. Marian Gumowski;
4. Fotografia pieczęci Człopy zamieszczona w pracy Marka Adamczewskiego (strona 327).
W części opisowej swojej pracy Marek Adamczewski dowodzi, że Człopa posiadała prawa miejskie już od XIV wieku i jej władze na pewno dysponowały pieczęcią miejską (jedną lub więcej na przestrzeni lat) przed 1601 rokiem. Ta data roczna uwidoczniona na opisywanej powyżej pieczęci miała określać czas jej wejścia do użycia. Godło miejskie na niej umieszczone ukazywało otwartą koronę, trzy gwiazdy i „księżyc o ludzkich rysach twarzy barkiem w dół”. Badacz ten zakłada, że jeśli pieczęć z 1601 roku powtarzała motyw z wcześniejszych pieczęci, to być może został on bardzo zmieniony (przytacza przykład Świecia i przeobrażenia łuków w księżyce, później jeszcze „obdarowanych” twarzami). Zwraca też uwagę na brak związku herbu miasta z herbami jego właścicieli (margrabiowie brandenburscy, Czarnkowscy, Gębiccy, Naramowscy i Sułkowscy).
Pozostańmy jeszcze przy tych inicjałach AFS (lub FAS). Marek Adamczewski powiela ich rozwiniecie za Marianem Gumowskim jako „Fridericus Advocatus Sloppensis”, czyli „Fryderyk wójt człopski”. Kim miałby być ten Fryderyk i skąd wziął się w rozważaniach Gumowskiego? Czyżby po prostu taka pierwsza z brzegu hipoteza? Z kolei Hans-Georg Kroening w swojej pracy o Człopie (a za nim Sławomir Łozowski) rozwija je jako „Anton Fürst Sulkowski” („Antoni książę Sułkowski”), twierdząc że miały pojawić się w herbie miasta po 1768 roku, kiedy to Antoni Sułkowski nabył Człopę. Ale przecież Marian Gumowski i Marek Adamczewski wspominają o odcisku z tymi inicjałami znajdującym się na dokumencie datowanym na 1747 rok.
Mój znajomy zaproponował jeszcze jedną możliwość – a może to inicjały odnoszące się do Adama Sędziwoja Czarnkowskiego, tego, który w 1614 roku nadał Człopie nowy przywilej miejski? Jeżeli Czarnkowscy określali siebie, po legendarnym przodku Dzierżykraju, książętami na Człopie (książętami człopskimi), to skrót AFS można rozszyfrować choćby jako „Adam Fürst [in/zu] Schloppe” („Adam książę w Człopie”) – jeśliby już trzymać się języka niemieckiego (w przypadku łaciny będzie już nieco gorzej, bo co zrobić z tym nieszczęsnym „F”?).
1. Odciśnięta w laku, list cechowy ze zbiorów Archiwum Państwowego w Bydgoszczy – data wystawienia, zespół i sygnatura nieznane;
2. Odciśnięta w wosku przez papier, list dobrego urodzenia ze zbiorów Archiwum Państwowego w Toruniu – 15 marca 1771 roku, Katalog III (Listy cechowe), sygnatura 69/897/5928;
3. Ten sam odcisk nieco „podrasowany” w programie graficznym.
Uwagę zwracają górne gwiazdy na wysokości dolnej krawędzi korony oraz wyraźnie widoczna na pieczęci lakowej data roczna „1601”.
Jeśli idzie o pochodzenie gwiazd i półksiężyca na człopskim herbie, to dotarłem do dwóch – niepotwierdzonych źródłowo – koncepcji, mających wspólny mianownik – boje z wojskami tureckimi. Hans-Georg Kroening (a za nim Sławomir Łozowski, podkreślający jednak swój sceptycyzm) w oparciu o informację z nieokreślonego numeru dziennika „Pommersche Zeitung” (ukazywał się w latach 1931-1945 w Szczecinie), podawał, iż stało się to za przyczyną udziału pomorskiej szlachty pod przywództwem hrabiego Dönhoffa w wyprawie zorganizowanej przez polskiego króla Zygmunta III Wazę przeciw Turkom zagrażającym granicy państwa (wyprawa hetmana Jana Zamoyskiego do Mołdawii w 1595 roku?). Wojsko polskie odniosło w niej zwycięstwo, a niektóre rody z Pomorza, w uznaniu zasług, przyjęły do swych herbów leżący (pokonany) sierp księżyca i górujące nad nim „zwycięskie” gwiazdy (S. Łozowski dodał jeszcze wzmiankę o koronie).
Wedle drugiej wersji, o której opowiadał Sebastian Tymecki w czasie gdy piastował funkcję kierownika człopskiego Polsko-Niemieckiego Centrum Kultury i Sportu, zaciężny oddział turecki miał pojawić się w naszej okolicy za sprawą margrabiów brandenburskich, walczących od lat z Czarnkowskimi o władzę nad tymi terenami. Turcy przez kilka lat mieli grabić i niszczyć pograniczne ziemie, aż wreszcie do walki z nimi stanęli człopscy zbrojni. A że wykazali się ponoć nadzwyczajną bitnością i nawet zdobyli wrogą chorągiew z półksiężycem i trzema gwiazdami, ówczesny starosta nadał miastu herb, w którym widniały trzy gwiazdy i sierp księżyca, z górującą nad nimi koroną symbolizującą Królestwo Polskie.
Tu znów odwołam się do opinii mego znajomego – bez wiarygodnych przekazów źródłowych, obie opowieści można uznać jedynie za podania. Sam wysunął przypuszczenie, że człopski herb może być herbem (lub nawiązaniem do niego) najdawniejszych właścicieli miasta lub ich lenników. Udowodnienie tej tezy wymagałoby jednak przeprowadzenia gruntownej kwerendy.
Bez przekopania się przez archiwalia nie uda się również ustalić, kiedy zaczęto szerzej reprodukować wizerunek samego herbu. Ten stosowany przez władze miejskie Człopy w końcu XIX i w pierwszej połowie XX wieku wyróżniają elementy dodatkowe po obu stronach tarczy herbowej – coś, co Sebastian Tymecki określił jako „ryt jednostrzałowego pistoletu skałkowego” (jako kolejne upamiętnienie waleczności człopian w walce z Turkami). Mnie osobiście wydaje się, że to jednak stylizowane nawiązanie do kartusza z pieczęci miejskiej (zobacz cytat z pracy Marka Adamczewskiego).
1. Powojenna publikacja „Stadt und Kreis Deutsch Krone im Bild“ z 1961 roku;
2. Pieczęć burmistrza – data użycia nieznana [FB THDzwCz];
3. Nagłówek papieru firmowego władz miejskich – 1927 rok [FB THDzwCz];
4. Fasada człopskiego ratusza – prawdopodobnie lata 1930 [FB THDzwCz].
Jak widzimy, Niemcy pozostawili w herbie inicjały AFS, ozdoby wokół tarczy (której kształt nieco odbiega od tej z pieczęci), a także niekiedy datę roczną 1601. Jeżeli odwołać się do heraldycznych sposobów szrafowania (przedstawiania kolorów w druku jednobarwnym), to tarcza była w kolorze czerwonym, korona, gwiazdy i księżyc w kolorze srebrnym. Co ciekawe, gwiazdy były ośmiopromienne, a nie, jak na wizerunku na pieczęci, sześciopromienne.
Również okres powojenny jest dla mnie zagadką, jeśli chodzi o wygląd szczegółów w człopskim herbie. I w tym przypadku należałoby zajrzeć do archiwów i bibliotek.
W 1965 roku wydano pierwszy tom pracy zbiorowej „Miasta polskie w tysiącleciu” – opublikowany tam herb Człopy przypomina już ten, jaki dziś znamy (pomijając kształt tarczy) – sierp księżyca „przybrał na wadze” i dosłownie stracił twarz. Przemysław Bartosik w swojej pracy „Akta miasta Człopa (XIX-XX w.)” umieścił reprodukcję pisma z października 1979 roku od Naczelnika Miasta i Gminy Człopa (Henryka Pogorzelskiego) do Urzędu Wojewódzkiego w Pile. Opisano tam barwy poszczególnych elementów (korona w kolorze żółtym, sześcioramienne gwiazdy i półksiężyc koloru białego, a tło koloru czerwonego) oraz załączono szkic konturów herbu. W tym przypadku korona ma widoczną całą dolną krawędź – jak u Huppa albo Gumowskiego. W publikacjach wydanych już w latach 1994 („Herbarz miast polskich”) i 1998 („Leksykon miast polskich”) korona w herbie Człopy jest ukazana na wprost i ma mniejsze wymiary, a sześciopromienne gwiazdy są ostro wycięte.
W październiku 2001 roku Rada Miejska Człopy zawnioskowała do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zaopiniowanie wzoru herbu, flagi i pieczęci urzędowej Gminy Człopa. W załączniku przedstawiła wizerunek herbu podobny do tego ukazanego w pracach z 1994 i 1998 roku. Sprawa trafiła do Komisji Heraldycznej, która w marcu 2002 roku pozytywnie zaopiniowała projekt, sugerując jedynie, by pozostawić ostro wycięte gwiazdy, a rysunek pozostałych elementów oprzeć o herb opublikowany w „Miastach polskich w tysiącleciu” (korona) i całość umieścić na zalecanej tarczy hiszpańskiej II.
![Przykłady powojennych przedstawień herbu Człopy: 1. Publikacja „Miasta polskie w tysiącleciu”; 2. Znak informujący o wjeździe na teren gminy Człopa od strony Wałcza („krzyżówki mielęcińskie”) – lata 1980. [DKuSHB]; 3. Propozycja wyglądu herbu gminy z wniosku Rady Miejskiej w Człopie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – 2001 rok [archiwum Komisji Heraldycznej].](https://oczlopie.pl/wp-content/uploads/2024/02/Czlopa_herb_5.jpg)
1. Publikacja „Miasta polskie w tysiącleciu”;
2. Znak informujący o wjeździe na teren gminy Człopa od strony Wałcza („krzyżówki mielęcińskie”) – lata 1980. [DKuSHB];
3. Propozycja wyglądu herbu gminy z wniosku Rady Miejskiej w Człopie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – 2001 rok [archiwum Komisji Heraldycznej].
Swoistą ciekawostką jest herb Człopy z niebieskim tłem i złotymi (żółtymi) koroną, gwiazdami i księżycem. Jego wizerunek opublikowany został na profilu FB Towarzystwa Historycznego „Dzierżykraj” w Człopie z informacją, że pochodzi z 1963 roku. Nie podano jednak źródła pochodzenia, co uniemożliwia stwierdzenie, czy to faktycznie obowiązujący herb, czy może propozycja jego zmiany lub – jak to bywało w PRL-u – radosna twórczość drukarzy.
W ofercie internetowych serwisów aukcyjnych i platform sprzedażowych bez trudu można znaleźć charakterystyczne „znaczki” z wizerunkiem herbu Człopy autorstwa Otto Huppa. Na długo przed wojną zbierało się do specjalnych albumów znaczki z herbami miast. Dokładane one były na przykład do opakowań kawy HAG, stąd do dziś mówi się o albumach Coffe Hag / Kaffee Hag (więcej o nich zobacz na Wikipedii).
Właśnie takie znaczki stały się inspiracją dla poetki Gertrud Kolmar (zobacz na Wikipedii) do stworzenia cyklu wierszy wydanych w 1934 roku w zbiorze „Preußische Wappen” („Herby pruskie”, zobacz w zbiorach online Biblioteki Uniwersytetu Humboldta w Berlinie). Wśród nich znalazł się następujący:
„Wappen von Schloppe”
Auf schwarzem Grund eine goldene Krone, unter
der Krone drei silberne Sterne und unter den
Sternen ein silberner Sichelmond.In schwarzem Laube schwellen die Gestirne.
Erst wenn sie faulen, stürzt der Himmel ein.
Dann schmilzt der Mond vor Quittenfrucht und Birne
Und mischt dem Frühtau seinen blassen Wein.Auf öden Feldern wachsen noch Dämonen.
Die Tote jagen, reiten nachts den Wind,
Und andre ziehn aus Sümpfen ihre Kronen,
Die triefend schwer von Schleim und Schnecken sind.Die Echse weint. Aus ihren Kinderblicken
Tropft goldengrün ein glänzender Smaragd,
Zersprüht im Moos mit zaghaft feinem Ticken
Am roten Hexenhaar der jungen Magd:Sie liegt bei Tieren. Läßt die schmalen Hände
Dem blauen Werwolf, der sie hündisch leckt,
Und lächelt sanft, wenn ihre bleiche Lende
Der Geiermönch mit dunkler Kutte deckt.
Tłumaczenie na język polski autorstwa dr Anny Mikołajewskiej z UMK w Toruniu (serdecznie dziękujemy za pomoc!) wygląda tak:
„Herb miasta Człopa”
Na czarnym tle złota korona, pod
koroną trzy srebrne gwiazdy, a pod
gwiazdami srebrny półksiężyc.
W czarnym listowiu nabrzmiewają gwiazdy.
Dopiero gdy zbutwieją, niebo się zapadnie.
Wtedy roztopi się księżyc z owocu pigwy i gruszy
i swoje blade wino domiesza do porannych mgieł.
Na opustoszałych polach rosną jeszcze demony.
Zmarli straszą, nocą galopują na wietrze,
a inni wychylają z bagien swe korony,
całe ciężkie błotem i ślimakami.
Jaszczurka płacze. Z jej dziecięcych spojrzeń
sączy się złotozielony połyskujący szmaragd,
rozpryskany w mchu wijącymi się, cienkimi strugami
w rudych włosach czarownicy, młodej panny:
Ona leży wśród zwierząt. Delikatne dłonie podaje
szaremu wilkowi, który liże je jak pies.
I uśmiecha się słodko, gdy jej blade lędźwie
ciemnym habitem przykrywa mnisi sęp*.
(* Gra słów – Geiermönch oznacza mnich jak sęp, a Mönchsgeier to sęp kasztanowaty [Aegypius monachus])
W sieci można wypatrzeć również magistrackie zalepki (winiety) do zaklejania pism czy kopert urzędowych, na których wytłoczono przedwojenny herb Człopy (ten z „pistoletami”) z napisem na otoku „MAGISTRATS SIEGEL DER STADT SCHLOPPE 1601” lub tylko „MAGISTRAT SCHLOPPE 1601”.
Herb naszego miasta pojawia(ł) się również na niezliczonej liczbie mniej lub bardziej oficjalnych przedmiotów mających być formą nagrody, podziękowania czy wspomnienia. Jak na przykład plakieta, której zdjęcie jakiś czas temu przesłała na nasz profil FB Pani Maria Ewa Piątek.
![Skromny wybór przykładów przedstawiania herbu Człopy na przestrzeni dziejów: 1-2. Znaczki do zbierania w albumach Coffe Hag / Kaffee Hag z pierwszej (1913-1918) i drugiej (1927-1939) edycji [„Heraldry of the World”]; 3. Podobny do nich znaczek – wydawca i rok wydania nieznane; 4. Zalepka (winieta) do zabezpieczania dokumentów lub listów – przed 1945 rokiem; 5. Nietypowa kolorystyka herbu Człopy – podobno 1963 rok, brak bliższych informacji; 6. Plakieta z herbem Człopy [Maria Ewa Piątek]. Fotografie 3 i 5 pochodzą z FB THDzwCz.](https://oczlopie.pl/wp-content/uploads/2024/02/Czlopa_herb_6.jpg)
1-2. Znaczki do zbierania w albumach Coffe Hag / Kaffee Hag z pierwszej (1913-1918) i drugiej (1927-1939) edycji [„Heraldry of the World”];
3. Podobny do nich znaczek – wydawca i rok wydania nieznane [FB THDzwCz];
4. Zalepka (winieta) do zabezpieczania dokumentów lub listów – przed 1945 rokiem;
5. Nietypowa kolorystyka herbu Człopy – podobno 1963 rok, brak bliższych informacji [FB THDzwCz];
6. Plakieta z herbem Człopy [Maria Ewa Piątek].
Na koniec i przy okazji – we wspomnianym powyżej wniosku Rady Miejskiej Człopy do ministerstwa zaproponowano wzór flagi gminy o odmiennym wyglądzie niż ta obecnie używana. Pierwotnie miał to być „(…) płat tkaniny o barwach Gminy ułożonych w poziomych równych pasach – biały-złoty-czerwony. Na fladze może być umieszczony herb Gminy [czyli herb miasta]”.
Komisja Heraldyczna pozytywnie zaopiniowała wzór, jako zgodny z zasadami weksylologii, ale zwróciła uwagę na fakt, iż jest on już wykorzystywany przez kilka innych jednostek samorządowych (między innymi Białystok, Gubin czy dzielnica Warszawy – Targówek). Aby zapewnić rozpoznawalność flagi Człopy, zaproponowano podzielenie jej płata na pół w pionie i umieszczenie od strony drzewca na białym polu herbu Gminy, a na drugim polu sześciu pasów poziomych „naprzemianległych żółtych i czerwonych”. I w ten sposób powstała flaga Człopy.
Informacje do artykułu zaczerpnięto z:
Skany dokumentów z archiwum Komisji Heraldycznej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące opinii wzoru herbu, flagi i pieczęci urzędowej Gminy Człopa (znak KH-542/EK) – w tym miejscu bardzo dziękuję za wszechstronną pomoc, której udzielił mi Sekretarz Komisji, Pan Grzegorz Latos
Statut gminy Człopa; wzór herbu przedstawiono w załączniku numer 2 (Biuletyn Informacji Publicznej Miasta i Gminy Człopa – kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Podstrona „Herb i Flaga Człopy” na stronie internetowej Miasta i Gminy Człopa – kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Herb Człopy [w:] Wikipedia.org (kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Albumy Coffe Hag / Kaffee Hag [w:] Wikipedia.org (kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Wizerunki herbów Człopy zamieszczone na profilu lub grupie FB Towarzystwa Historycznego „Dzierżykraj” w Człopie – kliknięcie w wybraną cyfrę, przekieruje do właściwej strony: 1, 2, 3, 4 (dostęp 9 lutego 2024 roku); w przypadku niezidentyfikowanego „znaczka” nie udało się ustalić odnośnika
Kanał na YouTube „Człopa Miasto po drodze”, odcinek „Herb Człopy” – kliknij, aby przejść (dostęp 9 lutego 2024 roku)
Dzieje i legendy Człopy opisane na stronie firmy „Natur Sport” – kliknij, aby przejść (dostęp 9 lutego 2024 roku)
Informacje o albumach Kaffee Hag na stronie „Heraldry of the World” – kliknij, aby przejść (dostęp 9 lutego 2024 roku); bezpośredni odnośnik do sekcji z herbami Człopy – kliknij, aby przejść (dostęp 9 lutego 2024 roku)
„Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief”, numer 7/1982, strona 4
Miasta polskie w tysiącleciu, tom I, praca zbiorowa, Wrocław 1965, tablica XXXVIII (między stronami 584 i 585)
Marek Adamczewski, Heraldyka miast wielkopolskich do końca XVIII wieku, Warszawa 2000, strony 224-225 i 326-327
Przemysław Bartosik, Akta miasta Człopa (XIX-XX w.), Człopa 2018, strony 101 i 138
Tadeusz Białecki, Herby miast Pomorza Zachodniego, Szczecin 1991, strona 36
[Karl Gautsch, Ludwig Clericus] J[ohann] Siebmacher’s großes und allgemeines Wappenbuch: in einer neuen, vollständig geordneten u. reich verm. Aufl. mit heraldischen und historisch-genealogischen Erläuterungen (Band 1,4,2): Städtewappen, Norymberga 1885, strona 172 (definicja) i tablica 201 (rysunek); (dostępne online – kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Marian Gumowski, Pieczęcie i herby miast pomorskich, Toruń 1939, strony 28-29 (dostępne online – kliknij, aby przejść; dostęp 9 lutego 2024 roku)
Otto Hupp, Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer. Band 1, Königreich Preussen. Heft 1, Enthalten die Wappen und Siegel der Staedte, Flecken und Doerfer der preussischen Provinzen: Ostpreussen, Westpreussen und Brandenburg, Frankfurt nad Menem 1896, strona 21 (rysunek) i 25 (definicja); (dostępne online – kliknij, aby przejść; 9 lutego 2024 roku)
Max Kroenig i Hans-Georg Kroening, Die Stadt Schloppe, ihre näherer Umgebung und deren Bewohner, [brak miejsca wydania] 1984 (1994), strona 72
Jerzy Kwiatek, Teofil Lijewski, Leksykon miast polskich, Warszawa 1998, strona 122
Sławomir Łozowski, Człopa. Okruchy dziejów, okolice, legendy, Piła 1998, strony 12-13
Andrzej Plewako, Józef Wanag, Herbarz miast polskich, Warszawa 1994, strona 36
Józef Szymański, Nauki pomocnicze historii, wydanie szóste, Warszawa 2012
Uzupełnij, skomentuj, wskaż błędną informację
Przejdź na profil strony na Facebooku