Nadleśnictwo Człopa [w:] Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile 1978-2008, Piła 2008, s. 25-29. Zachowano oryginalną pisownię, ograniczając się jedynie do rozwinięcia użytych skrótów.
Każde miejsce ma swoją historię i każda historia ma swoje miejsce
Zacznijmy od miejsca, malowniczego zakątka Polski ukształtowanego kilkanaście tysięcy lat temu podczas zlodowacenia bałtyckiego. Żeby oddać jego urodę potrzeba wielu przymiotników, dlatego lepiej zamilknąć i wsłuchać się w liczne odgłosy natury: śpiew ptaków, szelest liści, szum wody…, które tworzą dwa słowa Nadleśnictwo Człopa.
Lasy i jeziora zawsze stanowiły bogactwo tej ziemi. Rozległe kompleksy leśne są ostoją licznych, niejednokrotnie rzadkich, gatunków roślin i zwierząt. Prawdziwą atrakcją tego miejsca są nieodstępne uroczyska, gdzie dociera tylko największy miłośnik przyrody.
Ziemie człopskie były zawsze ziemiami polskimi, a sama Człopa jest jednym z najstarszych miast Pomorza. Do połowy XVII wieku władzę nad tymi terenami sprawował ród Czarnkowskich. Po rozbiorach, w 1789 roku obszar ten został wcielony do Prus we władanie króla Fryderyka Wilhelma II. Ówczesne lasy, stanowiące w większości własność prywatną szlachty, przeistoczyły się w znacznej mierze w zasoby leśne lasów państwowych. Od tego czasu można mówić o państwowej, zorganizowanej gospodarce leśnej.
W odnalezionych dokumentach historia Nadleśnictwa Człopa opatrzona jest datą 27.06.1792 rok. Dotyczy ona przydziału domu na Człopiańskim Wzgórzu dla podleśniczego Bornewskiego, wydanego przez nadleśniczego Pehla. Na ten cel król Fryderyk Wilhelm II przeznaczył 198 talarów. Administracja władzy królewskiej nad Człopą mieściła się w Krąpielu (wsi oddalonej od Człopy o kilka kilometrów – dziś prawie opustoszałej). Tu miała swą siedzibę rada wojskowa oraz urzędnik rady do spraw leśnych, nadzorujący lasy Trzcianki i Człopy.
Kolejna pojawiająca się w dokumentach wzmianka związana jest z siedzibą nadleśnictwa. Z zapisów historycznych wiadomo, że w 1852 roku w Człopie miał miejsce wielki pożar, który strawił znaczną część miasta, w tym również budynek ówczesnego nadleśnictwa (mimo upływu lat nadal znajdowane są w tym miejscu opalone cegły i resztki zwęglonego drewna). Trudno ustalić dokładną datę odbudowania budynku, prawdopodobnie są to lata 1853-1860. Źródłem potwierdzającym lokalizację obecnej siedziby nadleśnictwa jest mapa z 1876 roku. Natomiast najstarszym dokumentem archiwalnym, aktualnie dostępnym, jest mapa terytorialnego zasięgu nadleśnictwa z 1898 roku (Oberförsterei Schloppe im Regierungsbezirk Marienwerder 1.10.1898).
Koniec XIX i początek XX wieku, to okres powiększania własności państwowej poprzez wykup lasów prywatnych. W tym czasie nadleśnictwo Człopa powiększyło swoją powierzchnię o około 1 100 hektarów lasów, łąk i pól w okolicach Szczuczarza oraz Golina. Z przejętych gruntów utworzono leśnictwo Dypa (obecnie leśnictwo Jeleni Róg). Lasy nadleśnictwa obejmowały w tym czasie około 9 000 hektarów i były podzielone na 302 oddziały. Regularny, sztuczny podział powierzchniowy oraz stosowanie regularnych zrębów zupełnych świadczą o wprowadzeniu nowych form urządzania lasu, które były konsekwencją dążenia do zwiększenia rentowności gospodarki leśnej. Zręby zupełne obejmowały stosunkowo duże powierzchnie leśne, czasami całe oddziały. Bardzo dobrze obrazuje to mapa z 1920 roku (Oberförsterei Schloppe im Regierungsbezirk Schneidemühl 1.10.1920). Według niej nadleśnictwo znajdowało się między równoleżnikami Trzebina (na południu), a Miłogoszczą (na północy) oraz południkami Mielęcina na wschodzie i doliną rzeki Płociczna na zachodzie. Legenda mapy zawiera między innymi podział powierzchniowy, plan cięć oraz klasy wieku dla takich gatunków, jak: dąb (dąbrowy – Eichen), buk (buczyny – Buchen), brzoza (brzeźniaki – Birken), olsza (olszyny – Erlen), sosna (sośniny – Kiefern) i świerk (świerczyny – Fichten).
Lata trzydzieste XX wieku, to czas reorganizacji. Nadleśnictwa stały się urzędami leśnymi, podlegającymi odpowiednim rządowym urzędom leśnym. Również w Człopie powstał Urząd Leśny, podlegający do 1938 roku Rządowemu Urzędowi Leśnemu w Pile. Po tym roku, w wyniku przyłączenia prowincji Krajna wraz z okręgiem rządowym w Pile do Pomorza, został on przyporządkowany Krajowemu Urzędowi Leśnemu w Szczecinie.
Po drugiej wojnie światowej powraca na te tereny polska administracja. W 1945 roku tworzone są nadleśnictwa. I tak oto, 22.10.1945 roku powstało Nadleśnictwo Drzonowo (dzisiejszy obręb), a w sierpniu 1945 roku, Nadleśnictwo Człopa. Po wielu dawnych zabudowaniach leśnych pozostały tylko ruiny oraz aleje starych drzew. Najstarszą zachowaną prawie w niezmienionej postaci leśniczówką jest Osada Jagoda.
Lasy, które zostały po wojnie przejęte w zasób nadleśnictw Człopa i Drzonowo w zdecydowanej większości stanowiły dawne lasy państwowe, lasy majątków Drzonowo, Szczuczarz i Przelewice oraz lasy chłopskie. Pierwszą powojenną inwentaryzację wykonano według stanu na 1.10.1946 roku. Wykazała ona dla obu nadleśnictwo po około 6 000 hektarów powierzchni. W opisie taksacyjnym z tego okresu znajduje się duża ilość powojennych halizn i nieodnowionych zrębów. Pierwszy po wojnie prowizoryczny plan urządzania lasu, na podstawie którego przeprowadzono gospodarkę planową, wykonano dla Nadleśnictwa Człopa w 1952 roku, a dla Drzonowa w 1953 roku. Na koniec tak zwanego prowizorycznego planu urządzania lasu (1961 rok) powierzchnia nadleśnictw Człopa i Drzonowo wynosiła odpowiednio 7 700 hektarów i 9 800 hektarów. W Nadleśnictwie Człopa zmiany powierzchni były wynikiem powrotu z Tuczna Leśnictwa Zwierz. W nadleśnictwie Drzonowo przyrost powierzchni o 3 800 hektarów, to wynik głównie przejęcia negatywów porolnych.
Rok 1972 to ostatni rok funkcjonowania jednoobrębowych nadleśnictw. W 1973 roku połączono w jedną całość cztery nadleśnictwa: Człopa, Drzonowo, Trzcinno i Tuczno, które w formie obrębów leśnych utworzyły Nadleśnictwo Człopa. Powstałe nadleśnictwo było wówczas największym około 40 000-hektarowym nadleśnictwem Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Szczecinku. W opisywanym roku, po blisko stu latach urzędowania przeniesiono siedzibę nadleśnictwa na ulicę Młyńską do nowo powstałego budynku.
W 1978 roku, po reorganizacji w strukturach Lasów Państwowych, powstała nowa jednostka organizacyjna Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Pile, do której przyporządkowano Nadleśnictwo Człopa. W latach 1978-1996 zachodziły w stanie posiadania nadleśnictwa istotne zmiany. Sukcesywnie powierzchnia zmniejszała się w wyniku jej przekazywania do powstających nadleśnictw: Tuczno i Biała. Z 1 792 hektarów najciekawszych człopskich ostępów leśnych utworzono w 1990 roku Drawieński Park Narodowy, do którego w 1996 roku przekazano kolejne 384 hektary.
W 2001 roku biuro nadleśnictwa wróciło do swojej dawnej siedziby położonej nad Jeziorem Miejskim.
Aktualnie według stanu na 1.01.2005 roku nadleśnictwo Człopa gospodaruje na powierzchni 19 283,40 hektara, z czego na obręb leśny Drzonowo przypada 10 830,46 hektara, a na mniejszy obręb Człopa 8 452,74 hektara. Według podziału administracyjnego nadleśnictwo położone jest głównie na terenie województwa zachodniopomorskiego, w powiecie wałeckim. Jedynie niewielka, południowo-wschodnia jego część leży w województwie wielkopolskim, powiecie czarnkowsko-trzcianeckim. Nasi najbliżsi sąsiedzi, to nadleśnictwa: Tuczno, Trzcianka, Krzyż oraz Drawieński Park Narodowy.
Każda historia ma ludzi, którzy ją tworzą, i każdy człowiek ma swoją historię
Czym byłoby to miejsce, te leśne knieje, gdyby nie ludzie, którzy tworzyli, tworzą i tworzyć będą jego niezwykłą historię. Napisać parę słów o nich to nie lada wyzwanie. Każda osoba, to oddzielna historia, a łączy je wspólny mianownik LAS.
Dziś już wiemy, że ciągłość, trwałość, podporządkowanie prawom natury, to niezbędny warunek naszego istnienia. Wraz z postępem cywilizacji rozpoczęła się presja człowieka na środowisko. Przełom XVIII i XIX wieku, to początek rewolucji przemysłowej. Zwiększone zapotrzebowanie na drewno wymogło wprowadzenie planowej gospodarki leśnej. Proces ten nie ominął również terenów Puszczy Drawskiej, w tym Nadleśnictwa Człopa. Maksymalizacja renty gruntowej, w połączeniu z zapotrzebowaniem na drewno iglaste, skutkowało wprowadzaniem w miejsce drzewostanów mieszanych i litych liściastych monokultur sosnowych. W tym okresie Nadleśnictwo Człopa uważane było za jednego z największych dostarczycieli drewna. Sprzedaży podlegało pozyskiwane w ciągu roku drewno użytkowe i opałowe. Jedną z form zbytu były licytacje. Dostępne źródła podają, że odbywały się one w gospodzie, gdzie drzewiarze składali mniej lub bardziej wiążące propozycje zakupu drewna.
Po 1933 roku nadleśnictwa stały się urzędami leśnymi. Państwowi urzędnicy leśni zostali na nowo powołani i przemianowani. I tak oto leśniczowie stali się leśniczymi obwodowymi, leśniczowie pomocniczy strażnikami leśnymi, a praktykanci leśni strażnikami leśnymi. Urząd Leśny w Człopie tworzyli następujący pracownicy:
Urząd Leśny Człopa – mistrz leśny: Schubert
Sekretariat Urzędu Leśnego – leśniczy obwodowy: Kandt oraz urzędnik Gruber
Leśnictwo obwodowe Człopa – leśniczy obwodowy: Weppner
Leśnictwo obwodowe Krąpiel – leśniczy obwodowy: Herzberg
Leśnictwo Hahnfier (obecnie Zamkowy Las) – leśniczy obwodowy: do 1938 roku Röthke, później Abel
Leśnictwo obwodowe Mielęcin – leśniczy obwodowy: Klahr
Leśnictwo Mühlheide (obecnie Bukowo) – leśniczy obwodowy: Conrad
Leśnictwo obwodowe Golin – leśniczy obwodowy: Ewald, po jego przeniesieniu do Rządowego Urzędu Leśnego: Bucholz
Leśnictwo obwodowe Dypa – leśniczy obwodowy: Meyer
Okręg straży leśnej Wachholzthal – strażnik leśny: NiemannNadleśnictwo Człopa było znane także z licznie występującej zwierzyny łownej, zwłaszcza jeleni. Źródła niemieckie szczególnie podkreślały rewiry w zasięgu dzisiejszego Leśnictwa Jeleni Róg. Między innymi pisano, że dzięki dostępności bogatych zasobów wapna w tych rewirach, budowa kości i konstrukcja poroży jeleni była szczególnie mocna.
Na uwagę zasługują pewne leśne zwyczaje, do których warto powrócić. Dotyczyły one pielęgnowania więzów przyjaźni poprzez wspólne towarzyskie imprezy rodzin urzędników urzędów leśnych, podczas których na strzelnicach trenowano celność oddawanych strzałów.
Nową kartą w dziejach Nadleśnictwa Człopa zapisał się okres powojenny. Trzeba było zaczynać wszystko od nowa. Od podstaw zbudowano administrację leśną. Początki działalności były bardzo trudne, gdyż Niemcy zniszczyli prawie całą dokumentację techniczną dotyczącą tutejszych lasów. W 1945 roku na obszarze obecnego Nadleśnictwa Człopa utworzono dwa małe nadleśnictwa państwowe: Człopę i Drzonowo. Lata 1945-1951 dla obu nadleśnictw to okres, w którym gospodarowano na podstawie przybliżonych tabel klasy wieku. Pierwszymi powojennymi nadleśniczymi byli: Łucjan Krajewski urzędujący w Nadleśnictwie Człopa w latach 1945-1948 oraz inżynier Edward Makowski urzędujący w Nadleśnictwie Drzonowo w latach 1946-1950. Ich następcami do 1951 roku byli odpowiednio Tadeusz Smal oraz Stefan Cieszkowski. W dokumentach z tego okresu odnaleziono protokół z uroczystości złożenia ślubowania przez nadleśniczego Łucjana Krajewskiego, o następującej treści:
„Pomny dobra Rzeczypospolitej Polskiej ślubuję, że na powierzonym mi stanowisku urzędowym przyczyniać się będę w mym zakresie działania ze wszystkich sił do ugruntowania wolności, niepodległości i potęgi demokratycznego Państwa Polskiego, któremu wiernie służyć będę.
Ślubuję stać na straży konstytucji z dnia 17 marca 1921 roku oraz strzec praw stanowionych przez Krajową Radę Narodową, jak i Naczelną Władzę Ustawodawczą Odrodzonego Państwa Polskiego.
Ślubuję obowiązki urzędu mego spełniać gorliwie i sumiennie, polecenia mych przełożonych wykonywać dokładnie, tajemnicy urzędowej przestrzegać, w postępowaniu swoim kierować się zasadami honoru, uczciwości i równości społecznej.”Tworzenie prowizorycznego planu urządzania lasu w poszczególnych nadleśnictwach przypadło na lata urzędowania w Nadleśnictwie Człopa Stefana Cieszkowskiego (1951-1958), a w Nadleśnictwie Drzonowo Kazimierza Maziarza (1951-1960). To początek wielkiej akcji zalesieniowej, którą kontynuowali ich następcy inżynier Marian Sidorski (1958-1969) i inżynier Józef Grzelczak (1961-1966). W tym miejscu należy jeszcze wspomnieć o osobie, która w styczniu 1964 roku w Nadleśnictwie Człopa rozpoczęła swoją karierę zawodową, o późniejszym, długoletnim, zasłużonym dla lasów dyrektorze Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Pile magistrze inżynierze Janie Podmaskim. W 1969 roku z Nadleśnictwa Orla do Nadleśnictwa Człopa na stanowisko nadleśniczego przyszedł Bolesław Wolniewicz. W tym czasie już od dwóch lat w Nadleśnictwie Drzonowo pracował na tym samym stanowisku Stanisław Lecko. Byli oni ostatnimi nadleśniczymi w jednoobrębowych nadleśnictwach.
Na początku lat siedemdziesiątych w Lasach Państwowych powstał projekt zmian struktury organizacyjnej, który miał sprostać zwiększonemu zapotrzebowaniu na surowiec drzewny. Wymagało to modernizacji prac leśnych i zrewidowania wielkości nadleśnictw. W 1973 roku po reorganizacji utworzone zostało Nadleśnictwo Człopa, na czele którego stanął Zbigniew Szlachciak. To jemu przypadło trudne zadanie scalenia w jeden „organizm” czterech nadleśnictw. Z tego zadania wywiązał się znakomicie. Umiejętne zarządzanie bez mała 40-tysięcznohektarowym nadleśnictwem może służyć za wzór i przykład dobrego gospodarowania. W latach 1975-1977 nadleśnictwem kierował inżynier Stanisław Kozłowski, który następnie przeszedł do pracy w Okręgowym Zarządzie Lasów Państwowych Piła, na stanowisko naczelnika wydziału pozyskiwania. Następca inżynier Jacek Krzyszkowski zarządzał Nadleśnictwem Człopa od czerwca 1978 roku do kwietnia 1982 roku. Okres ten to boom inwestycyjny. Jego umiejętność ściągania zewnętrznych pieniędzy i ogromne zaangażowanie w sprawy inwestycji i remontów zaowocowały nie tylko gruntowną modernizacją osad, ale pozwoliły także na rozpoczęcie takich inwestycji, jak droga na Pustelnię, czy budowa osiedla leśnego w Człopie. To za jego kadencji nadleśnictwo dotknęła gradacja brudnicy mniszki. W trudnych dzisiaj do opisania warunkach prowadzono zabiegi ratownicze na powierzchni ponad 25 000 hektarów. Kwiecień 1982 roku, to początek pracy magistra inżyniera Henryka Łangowskiego. Jego zadaniem było uprzątnięcie i likwidacja ogromnych szkód zarówno pomniszkowych, jak i pośniegowych. W tym czasie do pracy został przyjęty obecny leśniczy leśnictwa Dzicza magister inżynier Krzysztof Kasperek, który tak relacjonuje swoje pierwsze dni w pracy oraz naradę gospodarczą dotyczącą wyżej wymienionych szkód:
„Moje spotkanie z Nadleśnictwem Człopa miało miejsce w maju 1982 roku. W kilka dni po obronie pracy magisterskiej dostałem skierowanie do pracy w jednym z trzech nadleśnictw: Człopa, Wronki lub Wyrzysk. Wybrałem Człopę, podobała mi się okolica, z kolegami jeździliśmy na biwaki nad jezioro Załomskie. Do Człopy przyjechałem autobusem wraz z moją żoną. Pamiętałem, ze miasteczko nie było duże, więc postanowiłem nie pytać nikogo, gdzie jest biuro nadleśnictwa. Poszliśmy więc dziarsko główną ulicą i po chwili okazało się, że wyszliśmy z miasta. Skończyła się Człopa. Przy drodze pasły się gęsi. Na szczęście w tym momencie zobaczyłem, że nad jeziorem stoi budynek z masztem. Spotkana osoba potwierdziła, że jest to biuro nadleśnictwa. W sekretariacie pani Władzia Komar szczegółowo zlustrowała delikwenta i po uzyskaniu informacji: kim jest i po co przyjechał pozwoliła wejść do nadleśniczego. Rozmowa z nadleśniczym panem Henrykiem Łangowskim była rzeczowa. Po przedstawieniu tego, co chciałbym robić w nadleśnictwie, pan nadleśniczy zaproponował mi obejrzenie mieszkania na Osiedlu Leśnym. Wtedy poznałem kierownika grupy remontowej Stefana Kolana i kierownika administracyjnego Ambroziaka. Z nadleśniczym umówiłem się, ze pracę rozpocznę 1 lipca…
…Narada była poświęcona podsumowaniu akcji zwalczania brudnicy mniszki. Wówczas opryskiwano całe nadleśnictwo. Lawina liczb, analizy, wszystko to budziło mój szczery podziw dla ludzi, którzy brali w tym udział. Analiza pozyskania drewna oraz dostaw do odbiorców, to była czarna magia: robić papierówkę – nie robić papierówki, każda z osób przedstawiająca dane stawiała inne wnioski…”
Nadleśniczy Łangowski zarządzał Nadleśnictwem Człopa ponad 15 lat. Okres ten obfitował w niezwykle ważne wydarzenia polityczne (stan wojenny, przemiany ustrojowe), jak i gospodarcze. W tym czasie w Lasach Państwowych doszło między innymi do prywatyzacji prac leśnych, przejmowania i zalesiania gruntów popegeerowskich, jak również początku komputeryzacji. Z dniem 16 listopada 1998 roku Henryk Łangowski przeszedł do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinie na stanowisko zastępcy dyrektora do spraw gospodarki leśnej. Jego następcą został magister inżynier Wiesław Kaczmarek, aktualny nadleśniczy Nadleśnictwa Człopa.
Ludzie tak długo nie umierają, jak długo żyją o nich wspomnienia. Przez te wszystkie lata z Nadleśnictwem Człopa było związanych wiele osób. Nie byli to ludzie tuzinkowi. Ich wiedza i zaangażowanie w sprawy lasu zapewniły im stałe miejsce w historii tego nadleśnictwa. Trudno by wymienić wszystkich. Pomimo że odeszli, nadal żyją w naszych myślach i sercach. Jednym z nich był długoletni zastępca nadleśniczego magister inżynier Wincenty Woźniak, którego tak wspomina Krzysztof Kasperek:
„…Najdłużej dane mi było pracować z panem Wincentym Woźniakiem. Przez ponad dwadzieścia lat wspólnej pracy przemierzyliśmy pewnie tysiące kilometrów. Pan Wincenty zaskakiwał mnie ciągle swoją wiedzą, poczuciem humoru, stosunkiem do ludzi. Bardzo ciepły i wyrozumiały, w ludziach, z którymi pracował zawsze znajdował pozytywne cechy. Cenił u nich pracowitość, lojalność, zaangażowanie i dbałość o to, co najważniejsze w życiu – rodzinę…”
W tym miejscu warto przytoczyć jeszcze jedno wspomnienie, o leśniczym Leśnictwa Trzcinno – Zdzisławie Bylewskim:
„…Goście z nadleśnictwa byli zawsze przyjmowani herbatą i ciastem. Pamiętam, jak 11 listopada 1986 roku uzgadnialiśmy projekty wniosków gospodarczych, od nowego roku obręb Trzcinno przechodził do Nadleśnictwa Tuczno. W pewnej chwili pan Zdzisław powiedział, że dzisiaj jest święto i możemy do herbaty wypić kieliszeczek czegoś na rozgrzewkę. Myślałem, że ma na myśli rocznicę 11 listopada 1918 roku, kiedy Polska odzyskała niepodległość. Po drugim kieliszku usłyszałem opowieść o losach wojennych i powojennych Leśniczego. 11 listopada 1956 roku wrócił do domu po latach łagru na dalekiej Syberii. Powiedział »do dzisiaj nie rozumiem jak to się stało, że przeżyłem i wróciłem do domu«”…
Dla wielu leśników las był i jest drugim domem. To w nim często wychowywały się następne pokolenia pracowników Nadleśnictwa Człopa: Nagiewiczów, Turowskich, Redoszów, Wojtczaków i innych. Siłą tych rodzin jest tradycja wielu pokoleń przekazywana z ojca na syna. Oto nadszedł czas tworzenia naszej części historii…, byleby była ona godna naszych poprzedników.
Darz Bór
Pracownicy Nadleśnictwa CzłopaOpracowanie: Edyta Kostańczuk
Jako uzupełnienie dodajmy „migawkę” z 31 października 2022 roku – leśnictwa Nadleśnictwa Człopa (za stroną Nadleśnictwo Człopa):
Nadleśnictwo Człopa (siedziba: ulica Mickiewicza 9, Człopa)
Borowik (siedziba: Załom 17)
Brzeźniak (siedziba: Golin 9)
Dzicza (siedziba: Rybakówka 1/1)
Grodzisko (siedziba: ulica Mickiewicza 10, Człopa)
Jeleni Róg (siedziba: Załom-Jeleni Róg)
Zamkowy Las (siedziba: Miłogoszcz 23)
Jagolice (siedziba: Drzonowo Wałeckie 27)
Mielęcin (siedziba: ulica 1 Maja 21, Mielęcin)
Mokrzyca (siedziba: Wołowe Lasy 14)
Przelewice (siedziba: Przelewice 7)
Raczyk (siedziba: Jaglice 28)
Wołowe Lasy (siedziba: Wołowe Lasy 91)
Zielony Stok (siedziba: Jaglice 19)
Gospodarstwo Szkółkarskie (siedziba: Rybakówka 1/1)
Uzupełnij, skomentuj, wskaż błędną informację
Przejdź na profil strony na Facebooku