OSP Człopa

Człopską Ochotniczą Straż Pożarną powołano w dniu 17 marca 1946 roku. Jej założycielami byli: Franciszek Bachorski, Stefan Bylina [1], Józef Falgowski, Karol Maciejasz, Jan Maciejczyk, Eugeniusz Mućko, Zenon Pituła (komendant) [2], Piotr Smolira i Bronisław Stachelak (sekretarz). Początkowo OSP nie posiadała własnej siedziby, a i ze sprzętem gaśniczym było krucho – czterokonny wóz z beczką, pompy ręczne i hydronetki. Później pozyskali motopompę Polonia.

W rozmowie z nami pan Marek Maciejasz wspomniał:

Tak jak dziadek współzakładał GS, tak mój tata był jednym z kilku „pionierów”, którzy tuż po wojnie w Człopie powołali do życia Ochotniczą Straż Pożarną. Oprócz niego byli to również pan Bachorski i trzech czy czterech innych. Raczej nie wykorzystywali sprzętu z przedwojennej remizy (Niemcy ulokowali ją przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Bydgoskiej i Polnej, gdzieś w okolicy posesji państwa Skulimowskich). A jeśli już, to coś z ekwipunku, na przykład hełmy. Ojciec posiadał „glejt” na prowadzenie pojazdów i dlatego w OSP był kierowcą. Pierwszym wozem gaśniczym był Star 20 lub Star 21. Samochód (a może i dwa?) początkowo stał w garażu koło mleczarni przy ulicy Witosa, następnie chyba przy ulicy Strzeleckiej (tam gdzie potem było kino, a później Dom Kultury), aż w końcu w obecnej lokalizacji, przy ulicy Paderewskiego [3].

Na samym początku lat 1950. strażacy wprowadzili się do remizy na skrzyżowaniu ulic Stanisława Moniuszki, Zwycięstwa Wojska Polskiego i Strzeleckiej. Był to budynek jednopiętrowy z dostawionym od północy wysokim garażem; stanął na posesji na której do 1945 roku stał dom jednorodzinny człopskiego adwokata i notariusza Carla Kutza. Wydaje się, że remizę wzniesiono od podstaw.

W okresie 1950-1970 OSP Człopa otrzymała pierwszy wóz bojowy – Star 23 GBM [4]. Ten pierwszy wóz został później zastąpiony nowszym modelem – Star 25 GBM [5].

Mniej więcej w latach 1973-1979 człopscy strażacy musieli pozostawać bez stałej siedziby, ponieważ od 1973 (lub 1974 roku) rozpoczęły się prace budowlane przy Domu Kultury, na który przeznaczono działkę zajmowaną dotychczas przez remizę. Natomiast prace przy wznoszeniu obecnej remizy (strażnicy) przy ulicy Ignacego Paderewskiego 9 rozpoczęły się najpewniej w 1978 roku [6]. Wprowadzono się do niej w 1979 roku lub na przełomie dekad 1970. i 1980.

W 1979 roku Star 25 GBM został wymieniony na Stara 244L GBA 2,5/16 [7], a OSP Człopa wzbogaciła się również w lekki pojazd pożarniczy – był to Żuk A-15 GLM 8, użytkowany do 2004 roku [8].

W dwudziestoleciu tym głównymi działaczami człopskiej OSP byli: Władysław Antosz, Franciszek Bachorski, Jan Falgowski, Jerzy Kędziora, Stanisław Kucharski, Karol Maciejasz, Marian Ostrowski, Zygmunt Paliwoda, Bogusław Piątek, Henryk Pogorzelski, Stefan Rachtan, Henryk Szlendak, Stanisław Wojciechowski, Tadeusz Zawiślak. W latach 1970. do OSP należało około 20 osób, w tym dwie panie: Grażyna Józefowicz i Halina Szatkowska. Członkowie OSP Człopa brali udział nie tylko w akcjach gaśniczych, ale i w zawodach strażackich, współzawodnictwie jednostek OSP oraz prowadzili działalność edukacyjną na tematy związane z bezpieczeństwem pożarowym. W 1969 roku naczelnik – Zygmunt Paliwoda – otrzymał dyplom od Komendanta Głównego Straży Pożarnej „za ofiarną pracę dla ochrony przeciwpożarowej”.

Dekada 1980-1990 to dwa ważniejsze wydarzenia. W 1988 lub 1989 roku remiza powiększyła się o dwa dodatkowe garaże – łącznie dysponuje już czteroma garażami [9]. Do jednego z nich trafił nowy wóz bojowy – Jelcz 315 GCBA 6/32 [10].

W roku 1988 Człopa gościła uczestników zawodów sportowo-pożarniczych jednostek OSP z terenu powiatu wałeckiego.

W 1992 roku, w dniach 10-11 sierpnia, „siły i środki” OSP Człopa brały udział w gaszeniu wielkiego pożaru w Puszczy Nadnoteckiej (Miały, Nadleśnictwo Potrzebowice).

W dniu 17 lutego 1995 roku [11] – jako jedna z pierwszych w województwie pilskim – człopska jednostka została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, mającego koordynować działania różnych służb ratowniczych, by jak najbardziej efektywnie reagować na zagrożenia. Do systemu mogą należeć jednostki z minimum 12 wyszkolonymi ratownikami, samochodem ratowniczo-gaśniczym, sprzętem i łącznością.

W sobotę 21 września 1996 roku w Człopie uroczyście obchodzono pięćdziesięciolecie miejscowej OSP. Na stadionie miejskim odprawiono mszę świętą, po której druhom wręczono odznaczenia i wyróżnienia oraz sztandar, poświęcony przez człopskiego proboszcza księdza Tomasza Tarczyńskiego, a nadany przez Zarząd Wojewódzki Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Pile jako symbol „ofiarnej i wiernej służby pożarniczej Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli”. Jednostka otrzymała też tego dnia Srebrny Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

W roku 1999 w ramach OSP Człopa powstała Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza. W tym samym roku Człopa dwukrotnie stała się areną zmagań członków jednostek OSP – 30 maja odbyły się zawody sportowo-pożarnicze jednostek z terenu gminy, a 20 czerwca podobne zawody dla jednostek z terenu powiatu wałeckiego.

W latach 1980-1999 do najbardziej zaangażowanych działaczy należeli: Jan Bachorski, Marian Bachorski, Czesław Cichocki, Lech Daś, Waldemar Dębiec, Czesław Falgowski, Grzegorz Grzelewski, Bogdan Kwiatkowski, Marian Maciejasz, Zbigniew Maciejasz, Marian Mućko, Jerzy Pluta, Dariusz Pogorzelski, Waldemar Sawczyszyn, Antoni Siewruk, Zbigniew Skotnicki, Janusz Stasiak.

Z tych lat pamiętam coroczną wartę honorową człopskich strażaków przy Grobie Pańskim podczas Wielkiej Soboty – galowe mundury, popielate hełmy, szerokie pasy i wreszcie toporki zawieszone ostrzem na ramieniu – mniej więcej co dwadzieścia minut pojawiała się zmiana, stukając obcasami w kościelną posadzkę. Poza tym – wciąż praktykowane – wzywanie do akcji przy pomocy syreny alarmowej słyszalnej w całym mieście, na dźwięk której druhowie porzucali swe zajęcia i co sił pędzili biegiem do remizy.

W lipcu 2004 roku Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Wałczu przekazała OSP Człopa samochód Żuk A151C GLBA 0,4/2 przystosowany do funkcji pojazdu kwatermistrzowskiego [12]. Przypomnijmy, że również w 2004 roku ze stanu skreślono pierwszego człopskiego Żuka – wersja A-15 GLM 8.

Niedługo później, bo w styczniu 2005 roku, KP PSP w Wałczu przekazała do Człopy kolejny wóz ze swojego taboru. Dzięki temu człopski Star 244L – rocznik 1979 – został wymieniony na młodszy egzemplarz tego modelu – z roku 1991 [13]. W 2017 roku Star 244 został zastąpiony fabrycznie nowym wozem ratowniczo-gaśniczym MAN TGM GBA 4,6/36 [14].

Poza pojazdami człopscy strażacy wzbogacili się w 2005 roku o zestaw ratownictwa medycznego R-1, hydrauliczne narzędzie ratownicze Lukas G03T i pilarkę spalinową, a w rok później otrzymali radiostację mobilną.

Decyzją z 21 lipca 2008 roku Kapituła „Godło Człopy” postanowiła przyznać złotą odznakę honorową Zasłużony Mieszkaniec Miasta i Gminy Człopa jednostce OSP Człopa. W imieniu człopskich strażaków na uroczystości w dniu 26 lipca tego roku odebrał ją Jerzy Bekker. W tym czasie do OSP należało 49 strażaków – w tym 20 ochotników czynnych, 10 członków Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej oraz 19 strażaków honorowych i wspierających.

Po 2000 roku Człopa kilkukrotnie była miejscem ćwiczeń jednostek straży pożarnej z terenu powiatu (w tym i samej OSP Człopa), symulujących zdarzenia w rzeczywistych obiektach. W dniu 24 czerwca 2005 roku były to ćwiczenia ratownictwa chemiczno-ekologicznego pod kryptonimem CZŁOPA 2005 – na skrzyżowaniu ulic przy „starym przedszkolu” i kościele samochód osobowy „zderzył się” z cysterną przewożącą substancję chemiczną. Również 24 czerwca, ale już 2014 roku, w Człopie odbyły się ćwiczenia na terenie dawnego Stolbudu (Ecowood, Iliko) przy ulicy Wincentego Witosa – tym razem „wybuchł” pożar, który „objął” swoim zasięgiem budynek administracyjny, kotłownię i halę produkcyjną. Z kolei 12 października 2018 roku „zagrożonym” obiektem była siedziba Urzędu Miasta i Gminy w Człopie (kryptonim URZĄD 2018). Człopscy strażacy brali również udział w podobnych ćwiczeniach, odbywających się w innych miejscowościach regionu.

Jako najbardziej aktywni w okresie 2000-2016 wymieniani są: Marcin Bachorski, Jerzy Bekker (prezes), Waldemar Dębiec, Marek Iciek, Jacek Łagan, Marcin Maciejasz, Mariusz Michalski, Marcin Nieradka, Dariusz Pogorzelski (zastępca prezesa), Artur Rachwalski, Radosław Rachwalski, Jacek Skotnicki (naczelnik), Artur Templin.

W 2023 roku w miejsce Jelcza 315 GCBA 6/32 został pozyskany, również fabrycznie nowy, wóz ratowniczo-gaśniczy VOLVO FL 280 GBA 4,1/16 [15].

W marcu 2026 roku w ramach jednostki wciąż działała Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza oraz drużyna seniorska. Stan osobowy jednostki liczył 24 członków czynnych, 12 członków MDP, 10 członków honorowych.

OSP Człopa jest włączona do Wojewódzkiego Obwodu Operacyjnego w plutonie gaśniczym WAŁCZ; rocznie bierze udział w około pięćdziesięciu akcjach ratowniczo-gaśniczych. Poza tym jej druhowie regularnie uczestniczą w ćwiczeniach różnego szczebla, do wojewódzkiego włącznie, angażują się w akcje edukacyjne, prowadzą profilaktykę prewencyjną w placówkach oświatowych, służą wsparciem w zabezpieczaniu większych samorządowych imprez rozrywkowych i kulturalnych, poczet sztandarowy asystuje obchodom świąt państwowych i kościelnych.

Ich działanie i zaangażowanie jest doceniane przez wyższe władze Państwowej Straży Pożarnej oraz władze samorządowe – dowodem tego są nagrody i wyróżnienia przyznawane na przestrzeni lat przez Komendanta Wojewódzkiego PSP w Szczecinie, Komendanta Powiatowego PSP w Wałczu, Starostę Powiatu Wałeckiego czy Burmistrza Miasta i Gminy Człopa.

Od roku 2016 najbardziej zaangażowani w działanie OSP Człopa są: Marcin Bachorski, Marcin Cichocki, Mariusz Ławiński, Marcin Maciejasz, Rafał Makowski, Łukasz Medoliński, Marcin Nieradka, Joanna Paliwoda (prezes), Radosław Rachwalski, Wojciech Roguszewski, Adrian Roman, Jacek Skotnicki (naczelnik), Artur Templin.

Należy też pamiętać, że na terenie miasta i gminy funkcjonowały i funkcjonują również inne jednostki straży pożarnych – zarówno włączone w struktury Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP Mielęcin, OSP Wołowe Lasy i inne), jak i zakładowe straże pożarne (na przykład w Nadleśnictwie Człopa i Stolbudzie / Ecowood – tu jej likwidacja nastąpiła w 2001 roku).

Ochotnicza straż pożarna w Człopie i w niektórych okolicznych wioskach istniała również przed 1945 rokiem, jednak nie mamy zbyt wiele informacji na ten temat – to, co udało nam się znaleźć, zamieściliśmy w poście na naszym profilu FB – kliknij, aby przejść.

Choć człopscy strażacy prowadzą własną kronikę, to jednak nieustająco poszukują kolejnych materiałów związanych z ich przeszłością – dlatego w tym miejscu powtarzamy ich apel o podzielenie się z nimi wszelkiego rodzaju wspomnieniami i pamiątkami dotyczącymi OSP Człopa.

---

[1] Spotyka się też zapis imienia „Stanisław”.

[2] Spotyka się też zapis nazwiska „Pikuła”.

[3] Wpis Wspomnienia pana Marka Maciejasza o Człopie – kliknij, aby przejść.

[4] Oznaczenie 23 może odnosić się do zmodyfikowanego modelu Star 20 lub 21 z kabiną N-23 (produkcja seryjna pożarniczego Stara 20 rozpoczęła się w 1952 roku, a Stara 21 w roku 1958); litery GBM oznaczają: G – gaśniczy, B – ze zbiornikiem wodnym, M – z motopompą.

[5] W produkcji od około 1960 roku.

[6] Podaje się też rok 1974, ale zdjęcia lotnicze z lat 1976 i 1978 tego nie potwierdzają; nie jest wykluczone, że od 1974 do 1978 roku nie można było pozyskać funduszy lub materiałów budowlanych, by skutecznie zainicjować budowę.

[7] Oznaczenie GBA 2,5/16: G i B jak wyżej, A – autopompa, 2,5 – liczba oznaczająca pojemność zbiornika wody w tysiącach litrów, 16 – liczba oznaczająca wydajność pompy w hektolitrach na minutę. Te wozy pożarnicze zaczęły wyjeżdżać z fabryki od mniej więcej 1975 roku; określano je też jako Jelcz 005. Jego znane oznaczenie operacyjne: 290550.

[8] Oznaczenie GLM 8: G i M jak wyżej, L – lekki, 8 – liczba oznaczająca wydajność pompy w hektolitrach na minutę. Jego znane oznaczenie operacyjne: ??7Z02.

[9] Prace budowlane trwały w maju 1988 roku – stały już wtedy niezadaszone mury; dobudowa otrzymała odrębny numer adresowy – ulica Ignacego Paderewskiego 7b.

[10] W zasadzie Jelcz 004 M na podwoziu Jelcz 315; ten model wszedł do produkcji seryjnej w roku 1979. Oznaczenie GCBA 6/32: G, B i A – jak wyżej, C – ciężki, 6/32 – liczby oznaczające pojemność zbiornika wody i wydajność pompy. Jego numer rejestracyjny to PIB 999D, a znane oznaczenie operacyjne: 579Z12. W roku 2023 trafił do OSP Mielęcin (oznaczenie operacyjne 577Z01), a w styczniu 2026 roku został wystawiony przez Gminę Człopa na sprzedaż. W dniu 3 maja 2026 roku zaparkowany na terenie Zakładu Gospodarki Komunalnej w Człopie przy ulicy Kolejowej.

[11] Wymienia się również datę 17 września 1995 roku.

[12] Na stan PSP w Wałczu trafił w 1984 roku; przerobiony na wersję GLM. Jego ostatni numer rejestracyjny to ZWA K576, a znane oznaczenie operacyjne: wałeckie 290510. W Człopie mógł służyć jeszcze w 2015 roku.

[13] Możliwe, że ten egzemplarz pochodził z roku 1989 lub 1990. Jelcz 008 na podwoziu Star 244. Jego ostatni numer rejestracyjny to ZWA K592 (służba w Wałczu: PIA 13?7), a znane oznaczenia operacyjne: wałeckie 571Z21 i człopskie 579Z10. W roku 2017 trafił do OSP Mielęcin. W dniu 3 maja 2026 roku zaparkowany na terenie Zakładu Gospodarki Komunalnej w Człopie przy ulicy Kolejowej.

[14] Numer rejestracyjny ZWA 17XX, oznaczenie operacyjne 579Z10.

[15] Numer rejestracyjny ZWA 23G7, oznaczenie operacyjne 579Z12.

---

Informacje do artykułu zaczerpnięto z:

Profil Ochotniczej Straży Pożarnej na Facebooku – wpisy z 17-21 marca 2026 roku (dostęp 3 maja 2026 roku):
część I (początki) – kliknij, aby zobaczyć;
część II (lata 1950-1970) – kliknij, aby zobaczyć;
część III (lata 1980-1990) – kliknij, aby zobaczyć;
część IV (lata 2000-2016) – kliknij, aby zobaczyć;
część V (po 2016 roku) – kliknij, aby zobaczyć.
Przemysław Bartosik, Wybrane zagadnienia z dziejów Ziemi Człopiańskiej, Człopa 2015, strony 80-81
Marek Kuc, Samochody z Lublina 1951-2014, Sulejówek 2017
Marek Kuc, Samochody ze Starachowic 1948-2022, Sulejówek 2023
Robert Nowicki, Zarys historii pożarnictwa zawodowego w Wałczu w latach 1945-2020, Wałcz 2021
Marek Pisarek, Samochody straży pożarnej, Łódź 2013
Wojciech Połomski, Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz, części 1-3 (do 1989 roku), Sulejówek 2012-2013
Zdjęcia lotnicze Człopy z zasobów WBH i PZGiK

---

Uzupełnij, skomentuj, wskaż błędną informację

Przejdź na profil strony na Facebooku

---