Parafia Człopa w latach 1945-1955 – fragment kroniki parafialnej

W dziesięciolecie istnienia parafii rzymsko-katolickiej w Człopie w powojennych granicach Polski (1945-1955), ówczesny proboszcz – ksiądz Mieczysław Kasprowicz – sporządził sprawozdanie (tekst dostępny w poście na naszym profilu FB – kliknij, aby przejść), które w nieco zmienionej i poszerzonej wersji stało się wprowadzeniem do kroniki parafii pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego w Człopie. Poniżej prezentujemy ten fragment.

Staraliśmy się zachować oryginalną pisownię, ale rozwijaliśmy popularne skróty, zwykle bez oznaczania tego. Ksiądz Kasprowicz charakterystycznie zapisywał literę „k” na początku wyrazów, przez co te wyglądają jakby rozpoczynały się z wielkiej litery, nawet w środku zdania. Zwykle zapisywaliśmy to poprawnie, małą literą, pozostawiając jedynie taki zapis dla słów „Kościół”, „Ksiądz” i pochodnych od nich.

Cytowany w tekście we fragmentach protokół z wizytacji parafii w Człopie z roku 1831 roku wyłączyliśmy – można zapoznać się z nim w tym wpisie – kliknij, aby przejść.

Miasto Człopa i rzymsko-katolicka parafia Człopa.

Miasteczku na Pomorzu Zachodnim, w powiecie wałeckim, 25 kilometrów na północ od Noteci pod Wieleniem, wśród jezior na piaskach położone, stacja kolei żelaznej między Wałczem a Krzyżem, przy szosie między Wałczem a Gorzowem. Od Wałcza odległe 31 kilometrów, a od Gorzowa 75 kilometrów. Po polsku zwane też Słopanowo, po niemiecku Schloppe.

Nazwa miejsca starosłowiańska pochodzi prawdopodobnie od imienia dziedzica – założyciela Czołpa–Człopa. Imię takie jest znane w Polsce średniowiecznej. Źródła heraldyczne wspominają pod rokiem 1020 o wojewodzie poznańskim z rodu Nałęczów, Dzierżykraju z Człopy, ale to chodzi pewnie o wojewodę  Bogumiła Dzierżykraja z Człopy z roku 1242. Tę samą nazwę w formie „Czołpie” znajdujemy w 1410 nad jeziorem tej nazwy koło jeziora Morąg na Mazurach Pruskich. Dawna to siedziba senatorskiego rodu Nałęczów – Czarnkowskich, którzy niemałą rolę odegrali w dziejach Polski. Już w 1245 roku Człopa była miastem. Opodal są ruiny dwóch zamków obronnych. W 1378 roku książę szczeciński, Świętobór, syn Barnima Wielkiego, usiłował zdobyć Człopę, ale dziedzic miasta, Jan Sędziwój z Czarnkowa, dzielnie ją obronił, narażając Pomorzan na krwawe straty. Napaść na Człopę była odwetem za najazdy na Pomorze Sędziwoja z Wir, kasztelana, który próżno upominał się o żołd należny za pomoc jakiej użyczał księciu szczecińskiemu w jego walce przeciwko Ottonowi Brandenburskiemu, jak to objaśnia kronikarz polski, Janko z Czarnkowa. W 1564 roku Czarnkowscy zastawili miasto za sumę 23 000 złotych polskich panom na Wedlu. Pożar w 1637 roku zniszczył miasto zupełnie i odbudowane padło pastwą płomieni – ognia znowu w latach 1739 i 1765. Po pożarach sprowadzono dla odbudowy kolonistów niemieckich. W 1783 roku Człopa liczyła 1 018 mieszkańców, w tym 203 Żydów; w 1885 roku było tu 2 175 mieszkańców, w tym 1 500 Niemców, 184 Żydów, a reszta Polacy. W 1940 roku miasto miało 3 000 mieszkańców.

Człopa leży przy głównym trakcie Gdańsk–Berlin, nadto prowadzi zeń szosa na południe do Wielenia. Rozwijał się tu głównie przemysł drzewny, pracowały stolarnie, tartaki, poza tym wapniarnia, kwitł handel bydłem i ziemiopłodami. Pierwszy ewangelicki Kościół postawili tu sobie Niemcy w 1791 roku. Po rozbiorach Polski Człopa przypadła Fryderykowi, ale mu ją w 1807 roku odebrał Napoleon i darował księciu francuskiemu Bertierowi [Berthier] [1].

Najstarszy Kościół katolicki, zbudowany za pierwszych Piastów, pod starożytnym wezwaniem świętego Wojciecha,

spłonął całkowicie w 1637 roku, a odbudowany został w 1660 roku. Powyżej uwidoczniony jest Kościół w Człopie, który niestety nie dotrwał do obecnego czasu, gdyż w roku 1945 został spalony.

Nie przechowały się żadne dokumenty dotyczące Kościoła w Człopie. Ostatnio znaleziono opis parafialnego Kościoła w Człopie sporządzony w języku polskim w roku 1831 przez wizytującego tenże kościół Księdza Dziekana Perzyńskiego.

Opis ten w dosłownym brzmieniu podaję i według dawnej starej pisowni:

[Ksiądz Kasprowicz nie przedstawił kompletnego protokołu, a jedynie jego wybrane fragmenty. Niemal całość protokołu dostępna jest w tym wpisie – kliknij, aby przejść]

– Opis ten podpisali:

ówczesny proboszcz (–) X. [ksiądz] Kwade;

prowizorowie Kościoła parafialnego w Człopie – obywatele Człopscy (–) Maciej Dornkę [Domke] (–) Jerzy Kroll i wizytujący dziekan X. Perzyński.

Po opisie Kościoła parafialnego w Człopie Ksiądz Dziekan przystąpił do opisania dwóch Kościołów filialnych należących kanonicznie do parafii Człopa – Kościoła w Wołowych Lasach i Kościoła w Nikórsku [Niekursku].

Opisy te podaję w dosłownym brzmieniu i według dawnej starej pisowni.

[Zobacz uwagę powyżej]

Po tych opisach X. Dziekan Perzyński dołączył oddzielny protokół:

[Zobacz uwagę powyżej]

Z opisów tych należy wnosić, że parafia w Człopie była bardzo rozległa, bo i przez pewien czas do Kościoła parafialnego w Człopie należała miejscowość, obecnie nazywana Trzcianka.

W aktach wizytacji diecezji poznańskiej z 1641 roku jest mowa o Kościele w Sieniawie powiatu Wałeckiego, dołączonym następnie w 1651 roku do probostwa Człopieńskiego. Była to wieś Kościelna, Sieniawą, albo Szonową zwana; dzięki przeprowadzeniu przez nią w XIX stuleciu drogi żelaznej na linii Berlin przez Piłę do Gdańska rozrosła się i rozbudowała przy stacji kolejowej, a obecnie nazywa się Trzcianką, po niemiecku Schönlanke [2].

Kościół parafialny w Człopie pod wezwaniem Świętego Wojciecha okazał się za mały, gdy z biegiem czasu miasto zaczęło się rozbudowywać i coraz więcej przybywało ludności szukającej pracy w miejscowych zakładach, a parafia wzrastała w liczbę wiernych. Rozpoczęto więc przed dwudziestu laty budowę nowego murowanego Kościoła. Budowa została ukończona w 1938 roku, a 23 października 1938 roku Kościół został konsekrowany przez ówczesnego rządcę Wolnej Prałatury w Pile Księdza Prałata Franciszka Hartza. Z Konsekracji Kościoła pozostał następujący akt: –

„Roku Pańskiego 1938 dnia 23 października ja Dr. Teologii Franciszek Hartz Prałat Wolnej Prałatury w Pile nowy Kościół w Człopie i wielki ołtarz pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego Konsekrowałem i relikwie Świętych Męczenników Wenustusa i Konkordii w ołtarzu złożyłem. (–) Dr. Hartz Prałat.” [3]

Kościół wybudowano w stylu nowoczesnym pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego i zaprowadzono uroczystość odpustową tegoż świętego wraz z czterdziestogodzinnym nabożeństwem 11, 12 i 13 czerwca.

Po długich latach niewoli wróciła do Macierzy Ziemia Piastowska, a z nią miasto Człopa. Z wiosną 1945 roku przemaszerowały tędy zwycięskie wojska i na tereny oswobodzone zaczęła napływać tłumnie ludność polska.

Do spalonego w 80% miasta poczęli przybywać Polacy z różnych dzielnic Polski i opieką otoczyli ocalały Kościół. Kapłana–duszpasterza początkowo w Człopie nie było. Dopiero w marcu 1946 roku przybył do Człopy Ksiądz Józef Pochoda-Rogowski, mianowany przez Administratora Apostolskiego w Gorzowie, administratorem parafii Człopa.

Ksiądz Józef Pochoda-Rogowski duszpasterzował w Człopie do sierpnia 1947 roku. Podczas swego duszpasterzowania obsługiwał Kościół parafialny w Mielęcinie i Kościół filialny w Wołowych Lasach. W dniu 26 lipca 1946 roku poświęcił zbory protestanckie w Przelewicach, Drzonowie i Bukowie, by ludność Katolicka w tych miejscowościach zamieszkała, miała możność uczestniczenia w Mszach świętych, odprawianych w tych poświęconych kościółkach w niedzielę i święta.

Dnia 6 sierpnia 1947 roku parafię Człopa Ksiądz Józef Pochoda-Rogowski w obecności Księdza Dziekana Doktora Antoniego Rojki przekazał Księdzu Mieczysławowi Kasprowiczowi. Ksiądz Mieczysław Kasprowicz z Kurji Administracji Apostolskiej w Gorzowie otrzymał nominację następującej treści:

„Niniejszym mianuję Wielebnego Księdza administratorem Kościoła parafialnego w Człopie i Mielęcinie z rezydencją w Człopie. Majątek Kościelny i beneficjalny przejmie Ksiądz Proboszcz z rąk Księdza Proboszcza Dr. Rogowskiego w obecności Przewielebnego Księdza Dziekana Dr. Rojko w formie szczegółowego spisu inwentarza, którego jeden egzemplarz należy przekazać do Kurji, drugi do Księdza Dziekana, trzeci zachować w archiwum parafialnym.”

W myśl zaleceń Kurji inwentarz został sporządzony i przez Kurję Administracji Apostolskiej w Gorzowie w dniu 27 stycznia 1950 roku zatwierdzony.

Pomimo, że Kościół parafialny w Człopie nie był wojną zniszczony, to jednak należało poczynić wiele wkładów, oczywista z ofiarności wiernych, by Kościół zaopatrzyć we wszystkie rzeczy, potrzebne do religijnego Kultu.

Dwa ołtarze boczne w Kościele parafialnym przedstawiały się bardzo ubogo, nie miały ani obrazów, ani figur, dlatego zakupiono dwa olejno malowane na płótnie obrazy: Obraz Serca Pana Jezusa i obraz świętego Antoniego Padewskiego. Obrazy te oprawiono w piękne, rzeźbione, złocone ramy. Obrazy i ramy zakupiono w 1948 roku za sumę 45,344 złotych.

W 1949 roku naprawiono organy kosztem 60,000 złotych. W czerwcu 1957 [4] roku kupiono do Kościoła nową chorągiew za 55,000 zł. W dniu 8 czerwca 1950 roku Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz dokonał uroczystego poświęcenia nowej chorągwi. Po poświęceniu chorągwi sporządzono następujący protokół podpisany przez parafian:

„ – Roku Pańskiego 1950 dnia 8 czerwca w uroczystość Bożego Ciała w Kościele parafialnym w Człopie Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz, dokonał poświęcenia chorągwi Kościelnej, na której widnieje z jednej strony postać Matki Bożej Różańcowej, a z drugiej strony postać świętego Antoniego. Rodzicami chrzestnymi byli wierni zebrani na nabożeństwie w Kościele. W imieniu wszystkich wiernych chorągiew podtrzymywali: PP. Antonina Wieczorek, Antonina Turchan, Paulina Rogala, Marta Rocławska, Bolesława Hoffmann, Anna Kuriata, Antoni Kędzierski i Antoni Maciejasz.”

W lipcu 1950 roku kupiono drugą chorągiew do Kościoła za 120,000 zł. W dniu 16 lipca 1950 roku w obecności Księdza Proboszcza parafii Tuczno – Księdza Magistra Zygmunta Gendzieńskiego, Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz, dokonał uroczystego poświęcenia nowej chorągwi. Z poświęcenia chorągwi sporządzono następujący protokół zaopatrzony podpisami parafian: –

„Roku Pańskiego 1950, dnia 16 lipca w uroczystość Matki Boskiej Szkaplerznej w Kościele parafialnym w Człopie w obecności Księdza Proboszcza parafii Tuczno Księdza Magistra Zygmunta Gendzieńskiego i zebranego ludu wiernego, Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz dokonał poświęcenia chorągwi Kościelnej, na której widnieje z jednej strony wyszyty obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, a z drugiej strony wyszyty obraz świętego Jana Chrzciciela. Rodzicami chrzestnymi byli wierni ochrzczeni imieniem Jan.”

W październiku 1951 roku kupiono do Kościoła trzecią chorągiew, baldachim, białą kapę, welon naramienny i poduszkę do procesji. Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz dokonał poświęcenia wyżej wymienionych rzeczy i z obrzędu poświęcenia sporządzono następujący protokół podpisany przez zebranych w Kościele parafian: –

„Roku pańskiego 1951 dnia 28 października w uroczystość Chrystusa Króla w Kościele parafialnym w Człopie Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz dokonał poświęcenia nowego baldachimu, poduszki do procesji, kapy białej, welonu naramiennego i chorągwi, na której z jednej strony widnieje wyszyta postać Chrystusa Miłosiernego, a z drugiej strony wyszyta postać Matki Boskiej z Fatima. Podczas poświęcenia chorągiew była podtrzymywana przez matki chrześcijańskie parafii Człopa.”

Lud wierzący zamieszkały w parafii Człopa czuje potrzebę mieć ciągle przed oczyma symbol swej własnej ciężkiej doli i dlatego stawia Krzyże przy drogach. W okresie czasu od 1947 roku do 1952 roku postawił lud w różnych miejscowościach należących do parafji Człopa siedem przydrożnych Krzyży i pięć murowanych Kapliczek. Z obrzędu poświęcenia Kapliczki w Człopie sporządzono następujący protokół.

„W uroczystość Zesłania Ducha Świętego, dnia 28 maja roku 1950 wszyscy wierni będący w Kościele na nabożeństwie majowym w ilości około czterystu osób, udali się razem z Księdzem Proboszczem do nowo zbudowanej Kapliczki z figurą świętego Józefa i byli obecni na poświęceniu tejże. Kapliczka zbudowana jest z cegły, zewnętrzne ściany ma otynkowane, pokryta dachówką, a we frontowej ścianie znajduje się wnęka, w której umieszczono figurę świętego Józefa. Otwór wnęki jest oszklony, a wewnątrz figurę oświetla elektryczna lampa. Kapliczka zajmuje róg ulicy Gospodarskiej i ulicy Zwycięstwa Wojska Polskiego. Kapliczka została zbudowana kosztem Katolików zamieszkałych ulicę Gospodarską. Poświęcenie Kapliczki z upoważnienia Kurji Administracji Apostolskiej w Gorzowie L[iczba] dz[iennika] 3271/50 z dnia 25 maja 1950 roku dokonał Ksiądz Proboszcz Mieczysław Kasprowicz, poczym odmówił razem z ludem litanię do świętego Józefa. Odśpiewaniem pieśni – »Serdeczna Matko« zakończono obrzęd poświęcenia.”

Teren parafii jest bardzo rozległy. Do parafii należą następujące miejscowości:

1. Człopa
2. Trzebin wieś i majątek – odległe o 3 km
3. Pieczyska odległe o 8 [poprawione na 9] km
4. Przelewice wieś i majątek odległe 7 km
5. Szczuczarz wieś i majątek odległe o 7 km
6. Dzwonowo wieś odległe 3,5 km
7. Załom wieś i majątek odległe 5 km
8. Gołańcz [Golin] wieś i majątek odległe 6 km
9. Bukowo wieś – odległe 6 km
10. Wołowe Lasy wieś odległe 12 km (szosą 18 km)
11. Przyłęg wieś odległe 18 km
12. Jagolice wieś odległe 8 km
13. Jagolice Małe odległe 12 km
14. Podgórze odległe 3,5 km
15. Zalesie odległe 4,5 km
16. Drzanowo [Drzonowo] wieś i majątek odległe 7 km
17. Jeleni Róg odległy 11 km
18. Czaplice majątek odległy 2,5 km
19. Krąpiel majątek odległy 6 km
20. Dłusko majątek odległy 5 km
21. Brzeźniak majątek odległy 10 km
22. Bukowo-Krąpiel stacja kolejowa odległa 6 km
23. Nałęcz majątek odległy 4 km,

Oprócz Kościoła parafialnego Ksiądz Proboszcz obsługuje cztery kościoły filialne odległe od siedziby Proboszcza od 7–18 km. Trzy z tych Kościołów: w Drzonowie, w Przelewicach i w Bukowie to były świątynie protestanckie, które trzeba było dostosować do Katolickiego stanu używalności. Uprzedni, Proboszcz parafji Człopa Ksiądz Józef Pochoda-Rogowski w dniu 26 lipca 1946 roku poświęcił te Kościoły, by ludność Katolicka w tych miejscowościach zamieszkała, miała możność uczestniczenia w Mszach świętych, odprawianych w tych miejscowościach w poświęconych Kościółkach w niedzielę i święta.

Czwarty Kościół filialny w Wołowych Lasach stary, drewniany, wybudowany w 1502 roku. Kościół ten zawsze był Kościołem filialnym parafialnego Kościoła w Człopie. Kościół posiada wszystko, co jest konieczne do sprawowania służby Bożej.

Każdej niedzieli w Kościele parafialnym w Człopie odprawiane są dwie Msze Święte. Pierwsze o godzinie 9, a druga suma o godzinie 10.30, trzecia zaś Msza święta celebrowana jest w którymś z Kościołów filialnych według kolejności. W pierwszą niedzielę miesiąca celebruje się w Bukowie, w drugą niedzielę w Wołowych Lasach, w trzecią niedzielę w Przelewicach, a w czwartą niedzielę w Drzanowie.

Pracy wprawdzie jest dużo, zwłaszcza w szkołach, gdyż Ksiądz Proboszcz ma stale 30 godzin nauki religji tygodniowo. Szesnaście godzin lekcji religji w Człopie, osiem godzin lekcji religii w szkole w Wołowych Lasach i sześć godzin lekcji religii w szkole w Pieczyskach. Nauka religii w szkołach odbywa się regularnie. W pracę w szkołach Ksiądz proboszcz wkłada wiele trudu i poświęcenia. Bo religia w szkole jest jednym z najważniejszych odcinków pracy Kapłańskiej, dlatego też stara się w miarę możności uprzystępnić dziatwie wiedzę o Bogu najrozmaitszymi pomocami do nauki religii.

Godzi się także wspomnieć o ministrantach. Jest przy parafialnym Kościele spora grupka ministrantów, chłopców żywych, którzy lubią Bogu służyć przy ołtarzu. Jeden z ministrantów pełni funkcję kościelnego.

Istnieje przy Kościele parafialnym kilka Róż Żywego Różańca. Z Żywym Różańcem w każdą pierwszą niedzielę miesiąca ma Ksiądz proboszcz wymianę tajemnic różańcowych w połączeniu z cząstką różańca. Ku czci Chrystusa Eucharystycznego w każdy pierwszy czwartek miesiąca o godzinie 18 w Kościele parafialnym w Człopie odprawia się z wystawieniem Najświętszego Sakramentu nabożeństwo zwane „Godzina Święta”. W każdy zaś pierwszy piątek miesiąca o godzinie 7 rano Ksiądz proboszcz celebruje uroczystą Mszę świętą z wystawieniem Najświętszego Sakramentu, a po Mszy świętej odmawiana jest naprzemian z ludem litania do Serca Pana Jezusa.

W każdą pierwszą sobotę miesiąca o godzinie 7 rano ku czci Matki Bożej celebrowana jest uroczysta Msza święta do Matki Bożej.

Ze szczególnie wielką uroczystością odprawiane są nabożeństwa majowe, czerwcowe i październikowe. W święto Bożego Ciała odbywa się uroczysta procesja. Wtedy przy tłumnej obecności wiernych, w asyście dzieci z poduszkami i chorągwiami Jezus utajony w Hostii wychodzi na ulice miasta, aby zobaczyć jak się jego dzieciom powodzi.

Pięknie wypadają uroczystości Kościelne związane z zakończeniem żniw w dniu Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – 15 sierpnia. Wielki ołtarz tonie wtedy w bukietach i snopach zbóż.

Do wzruszających uroczystości należy co roku przyjęcie dzieci do Pierwszej Komunji świętej. W Człopie w uroczystość Świętej Trójcy [5], a w Wołowych Lasach w uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła [6] wstępuje po raz pierwszy Jezus Eucharystyczny do serduszek dziatwy. Dzieci gromadzą się na cmentarzu Kościelnym, skąd w procesji przy biciu w dzwony i śpiewie udają się do Kościoła. Po odnowieniu obietnic Chrztu świętego, w czasie uroczystej Mszy świętej ze drżeniem przyjmują Pana Jezusa. Po Mszy świętej odbywa się rozdanie pamiątkowych obrazków i wspólne śniadanie.

Rezultat systematycznej pracy duszpasterskiej daje się zauważyć w czasie corocznie urządzanych rekolekcji wielkopostnych w Kościele parafialnym w Człopie i niezależnie od tego w Kościele filialnym w Wołowych Lasach, a szczególnie w czasie czterdziestogodzinnego nabożeństwa połączonego ze specjalnymi naukami głoszonymi rok rocznie przez zapraszanych OO. [ojców] Misjonarzy przygotowujących wiernych do uroczystości odpustowej świętego Antoniego Padewskiego, a w Wielkim Poście do Zmartwychwstania Pańskiego. Rekolekcje w Kościele parafialnym w Człopie odbywają się stale przed czwartą niedzielą Wielkiego Postu, a w czwartą niedzielę Wielkiego Postu rozpoczynają się w Wołowych Lasach.

W celu pogłębienia życia religijnego w marcu 1949 roku w Kościele parafialnym urządzono Misje. Misje z wielkim pożytkiem dla dusz prowadzili OO. oblaci. W czerwcu tegoż roku ciż sami Ojcowie prowadzili Misje w Kościele filialnym w Wołowych Lasach. Piękną rolę odegrały niewiasty przyprowadzając swych mężów, do spowiedzi, od której może latami stronili. To też po Misjach świętych zapanował większy duch zgody, miłości i pokoju. Kiedy na zakończenie Misji poświęcono Krzyż misyjny i przenoszono go w procesji ku Kościołowi, to trudno było obliczyć głowy wiernych cisnących się do niesienia Krzyża misyjnego. Krzyże misyjne postawiono w Człopie i w Wołowych Lasach.

Wielkim wydarzeniem na tych ziemiach jest każdorazowo zjawienie się Księcia Kościoła, spadkobiercy prac apostolskich dawnych Biskupów Polskich. Z przyjazdu Księdza Ordynariusza zdawała sobie sprawę Człopa, parafia licząca z górą 2,000 dusz. To też dobrze przygotowano serca na przyjęcie Sakramentu Bierzmowania. Miasto i wioski okoliczne szykowały się sumiennie do tej uroczystości nowenną do Ducha Świętego. Gdy nadszedł dzień upragniony 26 czerwca 1952 roku Dostojnego gościa przyjęto uroczyście u bramy tryumfalnej zbudowanej na cmentarzu Kościelnym. W asyście Księdza Kanonika Stefana Janiaka, Księdza Magistra Macieja Szałagana Dyrektora Wydziału Nauki Katolickiej, Księdza Dziekana Bernarda Zawady, Księdza Proboszcza Magistra Zygmunta Gendzieńskiego, oraz miejscowego proboszcza ruszono procesjonalnie do świątyni przepełnionej po brzegi wiernymi.

W kościele Ksiądz proboszcz w rzewnych słowach powitał Ekscelencje i dał wyraz radości parafian. Poczym Ordynariusz Ksiądz Infułat Zygmunt Szelążek w ojcowskich słowach zagrzewał do współpracy z Duchem Świętym, umacniającym wiarę i dodającym sił do życia z wiary. Wskazywał na postawę chrześcijańską płynącą z Sakramentów świętych. Po nauce rozpoczął udzielanie Sakramentu Bierzmowania. Sakrament Bierzmowania przyjęło 548 osób. Po Bierzmowaniu katechizował w Kościele dzieci. Na uwagę zasługiwał wspólny śpiew w Kościele. Przysłowie „jaka wieś taka pieśń” nie sprawdziło się w Człopie. Wszyscy śpiewali jednozgodnie. Długotrwała ceremonia urosła do chwili niezapomnianej. Niezapomniane chwile przemodlono i przeżyto ku chwale Bożej i pożytkowi dusz.

Szczególnie pięknie wypada uroczystość Chrystusa Króla [7], która zgromadza liczne rzesze wiernych dla uczczenia Majestatu Królewskiego Zbawiciela. Uroczystość Chrystusa Króla łączy się z rocznicą święceń Kapłańskich Księdza proboszcza [8]. Czołowym punktem uroczystości jest suma. Ksiądz proboszcz chcąc by uroczystość ta wypadła jak najokazalej zaprasza księży sąsiadów. Kazania na tych podniosłych uroczystościach zmieniając się co roku głosili: Ksiądz Magister Stefan Janiak proboszcz z Wałcza i Ksiądz Magister Zygmunt Gendzieński proboszcz z Tuczna. Całość uroczystości wypadała podniośle. Lud wierny rozchodził się do domów pod wrażeniem uroczystości. Dla przygotowania się wiernych do poświęcenia się Sercu Jezusowemu i dla pogłębienia w parafii życia z wiary, jezuita, ojciec Lewicki z Wrocławia przeprowadził w adwencie 1949 roku w Kościele parafialnym triduum.

Człopa godnie przygotowała się do uzyskania odpustu Jubileuszowego w roku jubileuszowym 1950. Rok Święty w myśl pragnień i życzeń Kościoła Świętego ma dokonać odnowienia dusz w Chrystusie, ma przypomnieć ludziom ich podstawowe obowiązki wobec Stwórcy, ma pogłębić religijne życie – inaczej spoić człowieka z Bogiem. Aby się to wszystko stało proboszcz urządził trzydniowe rekolekcje. Rekolekcje przyniosły obfite owoce. Uroczyste zakończenie rekolekcji odbyło się w uroczystość Chrystusa Króla. Tegoż dnia odbyły się przepisane procesje dla uzyskania odpustu Jubileuszowego. W drugą rocznicę Historycznego poświęcenia się narodu Boskiemu Sercu Jezusa, w uroczystość Chrystusa Króla – 25 października, w Kościele parafialnym Ksiądz proboszcz dokonał w sposób najbardziej uroczysty aktu odnowienia tego poświęcenia. We czwartek, piątek i sobotę przed uroczystością Chrystusa Króla przeprowadzono w związku z nieszporami różańcowymi uroczyste triduum z aktualnymi naukami o Najświętszym Sercu Pana Jezusa. W samą uroczystość po skończonym okolicznościowym kazaniu przed wystawionym w monstrancji Zbawicielem Ksiądz proboszcz przeprowadził odnowienie poświęcenia przez odczytanie tego samego aktu, którym poświęciliśmy nasz naród w służbę Najświętszego Serca Pana Jezusa. Odnowienie poświęcenia się narodu Sercu Pana Jezusa było wielkim i głębokim przeżyciem dla wiernych.

W związku ze setną rocznicą ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny wypadającą 8 grudnia 1954 roku Ojciec Święty ogłosił rok poprzedzający tę rocznicę, to jest czas od 8 grudnia 1953 roku do 8 grudnia 1954 roku „Rokiem Maryjnym”, rokiem poświęconym szczególnej czci Niepokalanej Matki Boga i rokiem gorliwych modlitw ku Niej ze strony wierzących. Ksiądz Proboszcz ogłosił wierny „Rok Maryjny” i zachęcił ich, aby w tym roku zbliżyli się jeszcze więcej do Niepokalanej i oddali Jej chwałę całą gorącością miłujących serc. W Kościele parafialnym w ciągu całego Roku Maryjnego po Mszach świętych odmawiano jubileuszową modlitwę do Niepokalanie Poczętej.

Koroną jednak był obchód uroczystości Niepokalanego Poczęcia w dzień stulecia ogłoszenia dogmatu. Dla duchownego przygotowania wiernych do tej wielkiej uroczystości przeprowadzono nowennę przed świętem Niepokalanego Poczęcia. W samą uroczystość odprawiono sumę z wystawieniem Najświętszego Sakramentu. W czasie uroczystej sumy odczytano List Pasterski Ordynariusza diecezji i wspólnie z ludem odmówiono akt oddania się w opiekę Niepokalanej Matce Bożej. Po uroczystej sumie urządzono dziękczynną procesję dookoła Kościoła i Te Deum. Ołtarz był odpowiednio przystrojony, aby wierni wyczuli, że Kościół obchodzi wyjątkową i drogą uroczystość. W Roku Maryjnym w szczególniejszy sposób uczczono święto Macierzyństwa Matki Chrystusowej. Przed uroczystością Macierzyństwa Najświętszej Marii Panny przeprowadzono w parafii triduum stanowe dla matek z odpowiednimi naukami. Triduum złączono z różańcem i zachęcano matki do wstępowania w ślady Marii–Matki.

Co roku w miesiącu październiku odbywa się tradycyjny „Tydzień Miłosierdzia”. Uroczystości „Tygodnia Miłosierdzia” mają charakter ściśle religijny i odbywają się w Kościele parafialnym. Program ogranicza się do nabożeństw, kazań i zbiórek w Kościele.

W tych wszystkich błogosławionych dniach pogłębienia życia religijnego przez parafię przeszło Boże natchnienie. Niewątpliwie ślady jego znaczą się także w dalszym życiu i uczynkach wiernych.

Dnia 17 lutego 1948 roku, 24 października 1949 roku, 27 listopada 1952 roku, 17 maja 1954 roku, a więc co dwa lata parafia miała kanoniczną wizytację Księdza Dziekana. Dostojny Wizytator przybywał w zastępstwie naszego Arcypasterza, by dokonać szczegółowego wglądu w naszą pracę religijną, w nasze pojęcie o życiu Bożym, oraz w ład i zgodność z prawem Bożym i Kościelnym. Przeprowadzał więc szczegółową rewizję kasy parafialnej, odwiedzał Kościoły filialne, gdzie przeprowadzał katechizację z dziećmi, przeglądał księgi metrykalne i odbierał szczegółowe sprawozdanie z duszpasterstwa całej parafii.

---

[1] Cały powyższy fragment, choć nieco zmieniony, pochodzi z książki Władysława Jana Grabskiego, 200 miast wróciło do Polski, II wydanie, Warszawa 1949, strony 51-52; zobacz w tym wpisie – kliknij, aby przejść.

[2] Tu ksiądz Kasprowicz omylił się – Sieniawa to inna nazwa Dzwonowa, zobacz Józef Nowacki, Archidiecezja Poznańska w granicach historycznych i jej ustrój, Poznań 1964, strona 573 [„Dzwonowo (dawniej Sionawa, Szonow, Schinowa)…”].

[3] W całości ten tekst brzmiał następująco:
Im Jahre des Herrn 1938, am 23.Oktober, habe ich, Dr. der Theologie Franz Hartz, Prälat der Freien Prälatur Schneidemühl, die neue Kirche in Schloppe und den Hochaltar derselben zu Ehren des heiligen Antonius von Padua konsekriert und die Reliquien der hl. Märtyrer Venustus und Concordia in dem Altar eingeschlossen.
Allen Christgläubigen erteile ich heute einen Ablass von 1 Jahr und am Jahrestag der Kirchweihe, wenn sie die Kirche besuchen, einen Ablass von 40 Tagen in der in der Kirche Gottes üblichen Form.
(W roku Pańskim 1938, 23 października, ja, dr teologii Franz Hartz, prałat Wolnej Prelatury w Pile, poświęciłem nowy kościół w Człopie oraz jego ołtarz główny ku czci św. Antoniego z Padwy i umieściłem w ołtarzu relikwie świętych męczenników Wenustusa i Konkordii.
Wszystkim wiernym chrześcijanom udzielam dzisiaj odpustu trwającego 1 rok, a w rocznicę poświęcenia kościoła, jeśli odwiedzą ten kościół, odpustu trwającego 40 dni, zgodnie z formą zwyczajową w Kościele Bożym.).
Na podstawie kserokopii maszynopisu z kroniki parafialnej.

[4] Raczej błędna data roczna – z dalszej narracji wynika, że mowa jest o roku 1950.

[5] Pierwsza niedziela po święcie Zesłania Ducha Świętego.

[6] Uroczystość ta obchodzona jest 29 czerwca.

[7] Do 1969 roku obchodzona w ostatnią niedzielę października, obecnie przypada w ostatnią niedzielę roku liturgicznego.

[8] Miało to miejsce 25 października 1931 roku, zobacz Internetowy słownik kapelanów służby stałej i rezerwy Wojska Polskiego 1921-1939 – kliknij, aby przejść (dostęp 19 czerwca 2026 roku).

Źródło: kserokopia pierwszego tomu kroniki parafii rzymsko-katolickiej pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego w Człopie (oryginał znajduje się w Archiwum Diecezjalnym w Koszalinie), którą udostępnił nam ks. Mariusz Kałas, proboszcz parafii (za co w tym miejscu bardzo dziękujemy!).

---

Uzupełnij, skomentuj, wskaż błędną informację

Przejdź na profil strony na Facebooku

---